اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
النَّبِي‌ُّ أَولي بِالمُؤمِنِين‌َ مِن أَنفُسِهِم وَ أَزواجُه‌ُ أُمَّهاتُهُم وَ أُولُوا الأَرحام‌ِ بَعضُهُم أَولي بِبَعض‌ٍ فِي کِتاب‌ِ اللّه‌ِ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ وَ المُهاجِرِين‌َ إِلاّ أَن تَفعَلُوا إِلي أَولِيائِکُم مَعرُوفاً کان‌َ ذلِک‌َ فِي الکِتاب‌ِ مَسطُوراً «6»
پيغمبر اکرم ولايتش بر مؤمنين بيشتر است از ولايت خود آنها بر نفوس خود و زنهاي او حکم مادران آنها را دارند و صاحبان ارحام بعض از ارحام مقدم و سزاوارترند از بعض ديگر در کتاب اللّه از مؤمنين و مهاجرين مگر اينکه بخواهيد نسبت به اولياء خودتان معروفي بجا آوريد اينکه دستور در کتاب الهي مسطور است.
النَّبِي‌ُّ أَولي بِالمُؤمِنِين‌َ مِن أَنفُسِهِم مؤمنين اختيار جان و مال و عرض خود را دارند چنانچه فرمودند
«النّاس مسلطون علي اموالهم و انفسهم»
و لکن ولاية کليه بر جان و مال مؤمنين بر پيغمبر (ص) ثابت است که هر چه امر بفرمايد واجب است اطاعة او چنانچه خداوند ولاية کليه ذاتيه بر تمام بندگان دارد پيغمبر و امام هم همين ولاية را دارند به جعل الهي که چنانچه در غدير خم فرمود
الست اولي بالمؤمنين من انفسهم قالوا بلي يا رسول اللّه فقال من کنت موليه فهذا علي مولاه»
و اينکه ولاية کليه بعد از نبي براي ائمه (ع) ثابت است که اولي الامر هستند چنانچه ميفرمايد يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا أَطِيعُوا اللّه‌َ وَ
جلد 14 - صفحه 477
أَطِيعُوا الرَّسُول‌َ وَ أُولِي الأَمرِ مِنکُم فَإِن تَنازَعتُم فِي شَي‌ءٍ فَرُدُّوه‌ُ إِلَي اللّه‌ِ وَ الرَّسُول‌ِ إِن کُنتُم تُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ ذلِک‌َ خَيرٌ وَ أَحسَن‌ُ تَأوِيلًا (نساء آيه 59).
وَ أَزواجُه‌ُ أُمَّهاتُهُم فقط در تحريم نکاح بعد از رسول چنانچه ميفرمايد در همين سوره آيه 53 وَ لا أَن تَنکِحُوا أَزواجَه‌ُ مِن بَعدِه‌ِ أَبَداً و اما در ساير احکام مادري مثل جواز نظر و ميراث و اينکه دختران آنها حکم خواهري داشته باشند نتوان ازدواج کرد و خواهران آنها حکم خاله داشته باشند و برادران حکم خالو ندارند و از اينکه باب غلط صرف بود که به معاويه ميگفتند خال المؤمنين.
وَ أُولُوا الأَرحام‌ِ بَعضُهُم أَولي بِبَعض‌ٍ فِي کِتاب‌ِ اللّه‌ِ طبقات ارث در ارحام طبقه اولي آباء و امهات و ابناء و بنات و ان نزلوا طبقه ثانيه اجداد و جدات و ان علو و اخوة و اخوات و اولادهم طبقه ثالثه اعمام و عمات و اخوال و خالات و اولاد آنها انهم الاقرب فالاقرب و اما زوج و زوجه در جميع طبقات شرکت دارند نسبت به سهم خود.
مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ وَ المُهاجِرِين‌َ که وارث يکديگر ميشدند بدون اينکه حسب و نسبي بين آنها باشد.
إِلّا أَن تَفعَلُوا إِلي أَولِيائِکُم مَعرُوفاً وصيت کنند از ثلث مال خود به اقارب و ارحام و فقراء و ضعفاء و دوستان و رفقاء چيزي را مانعي ندارد زيرا بعد از اداء ديون آنچه باقيست ثلث مال را ميت حق دارد وصيت کند وارث بعد از اداء دين و وصيت است.
کان‌َ ذلِک‌َ فِي الکِتاب‌ِ مَسطُوراً در قرآن مجيد در لوح محفوظ مسئله ميراث ثبت و نوشته شده و ممکن است کلمه من المؤمنين و المهاجرين معني اينکه باشد که اولو الارحام که از مؤمنين و مهاجرين هستند اولي از ساير اقارب هستند زيرا ميراث مؤمن به کافر نميرسد شرط وراثت اسلام است و لکن معناي اول ظاهرتر است.