سوره احزاب(الأحزاب)، آیه ۵ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۸
ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ فَإِن لَّمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَٰكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا
آنها را به نام پدرانشان بخوانید که این کار نزد خدا عادلانهتر است؛ و اگر پدرانشان را نمیشناسید، آنها برادران دینی و موالی شما هستند؛ امّا گناهی بر شما نیست در خطاهایی که از شما سرمیزند (و بیتوجّه آنها را به نام دیگران صدا میزنید)، ولی آنچه را از روی عمد میگویید (مورد حساب قرار خواهد داد)؛ و خداوند آمرزنده و رحیم است.
معنی کلمات و عبارات
«أُدْعُوهُمْ»: صدایشان بزنید. ایشان را بخوانید و بنامید. «أَقْسَطُ»: دادگرانهتر. استعمال اسم تفضیل عادلانهتر بدان معنی نیست که اگر آنان را به نام پدرخواندهها صدا بزنند عادلانه است و به نام پدران واقعی عادلانهتر، بلکه مقایسه عادلانه و ناعادلانه، یا به عبارت دیگر خوب و بد است. وقتی که میگوئیم: انسان اگر خود را به کام اژدها نیندازد بهتر است. مفهوم سخن این نیست که اگر خود را به کام اژدها بیندازد بِهْ و خوب است. «مَوَالی»: جمع مَوْلی، یاران. «جُنَاحٌ»: گناه و مجازات. «تَعَمَّدَتْ قُلُوبُکُمْ»: مراد چیزی است که قصد آن کرده باشید و عمداً آن را گفته باشید.
نزول
سال ۱۷ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - هر فرزندى، باید به پدر خود نسبت داده شود و نه کس دیگر. «ادعوهم لأباءهم»
۲ - تبیین لزوم اسناد فرزند حقیقى به پدر، از جمله هدایت هاى خداوند به حقیقت و درستى است. «و اللّه یقول الحقّ و هو یهدى السبیل . ادعوهم لأباءهم»
۳ - نسبت دادن فرزند به پدرش ونه مرد دیگر، عادلانه ترین کلام در پیش گاه خداوند است. «ادعوهم لأباءهم هو أقسط عند اللّه»
۴ - باید قسط و عدالت، ملاک اظهار نظر و سخن گفتن باشد. «ادعوهم لأباءهم هو أقسط عند اللّه»
۵ - کار و نظر عادلانه، مطلوب خداوند است. «هو أقسط عند اللّه»
۶ - در صورت شناخته نبودن پدر کسى، روا نیست که او به عنوان فرزند کسى معرفى گردد. «ادعوهم لأباءهم ... فإن لم تعلموا ءاباءهم فإخونکم فى الدین»
توصیه خداوند به مؤمنان، براى برادر دانستن کسانى که در میان آنان مى زیند و پدران شان شناخته شده نیستند، حکایت از این دارد که مردم، حق ندارند به صرف ناشناخته بودن پدر کسى، او را به فرزندى کسى بخوانند.
۷ - مؤمنان، با هم برادر دینى اند. «فإخونکم فى الدین»
۸ - در صورتى که انسان، پدر شخصى را نمى شناسد تا او را به پدرش منسوب کند، شایسته است که او را برادر دینى خود بنامد. «ادعوهم لأباءهم ... فإن لم تعلموا ءاباءهم فإخونکم فى الدین»
۹ - در صورتى که مؤمنى، برده آزاد شده باشد و پدرش براى دیگران ناشناخته باشد، شایسته است که بى جهت، او را به فرزندى کسى نسبت ندهند. «ادعوهم لأباءهم ... فإن لم تعلموا ءاباءهم ... و مولیکم»
مراد از «مولى» در آیه، احتمال دارد که برده آزاد شده یک قومى باشد. از این برده آزاد شده، در اصطلاح مولاى آن قوم یاد مى کنند.
۱۰ - در صورتى که کسى، برده آزاد شده بود و پدرش ناشناخته، شایسته است که به او، لقب «مولا» بدهند. «ادعوهم لأباءهم ... فإن لم تعلموا ءاباءهم ... و مولیکم»
۱۱ - مؤمنان، با هم، بر اساس دین، دوستى دارند «فإخونکم فى الدین و مولیکم»
احتمال دارد منظور از «مولى» با توجه به ریشه لغوى آن، دوستى باشد. «موالیکم» عطف به «إخوانکم» است و قید «فى الدین» در «إخوانکم» مى تواند براى «موالیکم» هم لحاظ شود.
۱۲ - انتساب غیر عمدىِ شخصى به فرزندى کسى، گناهى ندارد. «و لیس علیکم جناح فیما أخطأتم به»
۱۳ - قصد و اراده، در جرم بودن و یا نبودن عملى، نقشى اساسى دارد. «و لیس علیکم جناح فیما أخطأتم به و لکن ما تعمّدت قلوبکم»
۱۴ - نسبت دادن عمدى شخصى به فرزندى کسى، گناه و جرم است. «و لیس علیکم جناح فیما أخطأتم به و لکن ما تعمّدت قلوبکم»
خبر «لکن» محذوف است و مى تواند چیزى مانند «جناح» و «ذنب» باشد.
۱۵ - قلب، داراى نقشى اساسى در تصمیم گیرى انسان است. «و لکن ما تعمّدت قلوبکم»
۱۶ - خداوند، همواره «غفور» (آمرزنده) و «رحیم» (مهربان) است. «و کان اللّه غفورًا رحیمًا»
۱۷ - گناه و جرم به حساب نیاوردن گناهِ خطایى، برخاسته از آمرزندگى و مهربانى خداوند است. «و لیس علیکم جناح فیما أخطأتم به ... و کان اللّه غفورًا رحیمًا»
۱۸ - غفران و آمرزندگى خداوند، آمیخته با مهربانى و شفقت او است. «و کان اللّه غفورًا رحیمًا»
«رحیماً» در صورتى که صفت براى «غفوراً» باشد، بیان کننده نکته یاد شده است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۷ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آمرزش گناه خطاییاراده در جرمانتساب اشتباهی فرزندانتساب فرزند به پدرانتساب فرزندیبرادری دینیبرده آزاده ناشناختهجرم خطاییسخن عادلانهعنصر معنوی جرملقب برده آزادهلقب مولامطلوب خدااحکام فرزنداحکام فرزندخواندگیملاک حقانیت سخنمنشأ تصمیمبرادری مؤمناندوستی مؤمنانارزش عدالتملاک دوستیویژگی آمرزشهای خداموارد جرمآثار ارادهآثار آمرزشهای خداموارد گناهنقش قلبنقش دینهدایتگری خداغفورآثار رحمت خدارحیمرحمت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- لزوم انتساب پسر، به پدر حقیقی خود+۱ آیه
- نسبت دادن عمدی شخص به غیر پدر خود، گناه و جرم
- نسبت دادن فرزند به پدرش و نه مرد دیگر، عادلانهترین کلام در پیشگاه خداوند+۱ آیه
- لزوم انتساب پسر، به پدر حقیقی وی+۱ آیه
- مبارزه اسلام با رسوم و اعمال جاهلی+۲ آیه
- لزوم برادر و دوست خواندن مؤمنان، حتّی در صورت نشناختن پدر انها
- عدم جواز نسبتِ برده ازاد شده مجهول النّسب به فرزندی کسی
- «مولی» لقب برده ازاد شده مجهول النّسب در حکم شرع
- وجوب انتساب پسر، به پدر حقیقی وی+۱ آیه
- لزوم صدا زدن پسرخوانده ها به نام پدران شان+۱ آیه
- لزوم خطاب پسرخوانده ها، در صورت مشخص نبودن نام پدران انها به برادر یا نام مولا+۱ آیه
- نفی حرمت از خطاب پسرخوانده ها به نام غیر پدران شان، در صورت خطا+۱ آیه
- حرمت اجرای احکام فرزند بر فرزند خوانده+۲ آیه
- حرمت الحاق فرزند دیگری به خود+۲ آیه
- بخشش گناه انتساب غیرعمدی شخصی با عنوان فرزند دیگری، پرتوی از رحمت خداوند
- لزوم رعایت عدالت، در اظهار نظر و سخن گفتن+۱ آیه
- لزوم رعایت عدالت، در اظهار نظر و سخن گفتن، درباره پسرخوانده ها
- لزوم انتساب فرزند خوانده به پدر حقیقی اش، در صورت شناخت پدر حقیقی وی+۱ آیه
- مانع نداشتن انتساب فرزند خوانده به پدر خوانده اش، در صورت خطا و اشتباه+۱ آیه
- گناه بودن انتساب عمدی فرزندخوانده با عنوان فرزند حقیقی
- گناه نبودن انتساب فرزندخوانده در جایگاه فرزند، از روی خطا و اشتباه
- فرزندخواندگی، سنّتی رایج و بدعتی معمول، در جاهلیّت+۲ آیه
- نقش اساسی قلب واحد، در تصمیم گیری انسان+۱ آیه
- ثبت گناه عمدی انسان، در لوح محفوظ+۱ آیه
- اشتباه و خطا، عذری مقبول برای بعضی گناهان+۱ آیه
- انتساب عمدی فرزند خوانده به جای فرزند واقعی، از گناهان
- تاثیر قصد و نیّت، در گناه بودن فعل ادمی
- حکم به اجتناب از پدر خواندن کسی برای فردی، در صورت ناشناخته بودن پدر ان فرد، نوشته شده در لوح محفوظ+۱ آیه
- حکم به لزوم برادر دینی دانستن فرد، در صورت نشناختن پدر او، نوشته شده در لوح محفوظ+۱ آیه
- حکم لزوم اسناد فرزند حقیقی به پدر واقعی وی، نوشته شده در لوح محفوظ+۱ آیه
- گناه و جرم به حساب نیاوردن گناه خطایی، پرتوی از غفران و رحمت الهی
- خطایی بودن گناه، موجب مغفرت ان از سوی خداوند
- غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۵ آیه
- لزوم برادر و دوست خواندن مؤمنان، حتّی در صورت شناختن پدران انها