تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى وَ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَ أَخَذْنا مِنْهُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً «7»
بعد از ذکر احکام مذکوره، تأکيد نبوت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله فرمايد به ذکر اخذ ميثاق از پيغمبران سلف:
وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ: و ياد بياور اى پيغمبر چون فرا گرفتيم از تمام پيغمبران، مِيثاقَهُمْ: پيمان ايشان را بر آنکه هر يک از ايشان بشارت دهند به
«1» شرح واقعه غدير را در احتجاج طبرسى ج 1، ص 66 تا 84- حديث الغدير و نيز بحار الانوار ج 37 باب 52 فى اخبار الغدير ص 108 تا 253 مطالعه فرمائيد. و نيز خصال شيخ صدوق ج 1 باب الاثنين ص 65 و 66 و 67 و نيز کتاب نفيس الغدير ج 1 و احقاق الحق چ اسلاميه، ج 2 ص 415 و ج 3 ص 320 و نيز کتاب ينابيع المودة، باب 4 و کتاب عبقات الانوار چ اصفهان مجلد 6 و همچنين در شواهد التنزيل (چ بيروت) ج 1 باب 32 ص 156 و باب 35 ص 187.
جلد 10 - صفحه 410
پيغمبرى که بعد از ايشان خواهد بود و بر اينکه تبليغ رسالت نمايند و به عبادت و اطاعت الهى دعوت نمايند يکديگر را و تصديق کنند و امت را نصيحت کنند، اين ميثاق در روز الست فرا گرفته شد از پيغمبران گذشته، وَ مِنْکَ: و از تو که پيغمبر آخر الزمان هستى، وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهِيمَ: و از نوح نجى و ابراهيم خليل، وَ مُوسى وَ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ: و از موسى کليم و عيسى پسر مريم که روح اللّه است. تخصيص اين انبياء به ذکر بعد از تعميم به جهت آنست که اولو العزم و از مشاهير ارباب شرايع و کتب بودند، و تقديم پيغمبر ما بر ايشان براى تعظيم و تکريم آن حضرت است، وَ أَخَذْنا مِنْهُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً: و فرا گرفتيم از اين پيغمبران پيمانى محکم و استوار و عظيم الشأن. نزد بعضى «ميثاق غليظ» يمين مغلظ و مؤکد است بر وفا نمودن به آنچه حق تعالى بر ايشان تحميل نموده از اثقال نبوت و دعوت و غير آن از اقسام عبادت.
تبصره: تفسير برهان- در ذيل حديثى حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: بود ميثاق مأخوذ انبياء نسبت به خدا به ربوبيت، و به جهت پيغمبرش به نبوت، و به امير المؤمنين و ائمه عليهم السّلام به امامت، پس فرمود: آيا نيستم پروردگار شما، و حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله پيغمبر شما، و على عليه السّلام امام شما و ائمه هادين عليهم السّلام ائمه شما. گفتند: بلى، پس فرمود خداى تعالى:
شاهديم ما تا اينکه نگوئيد روز قيامت ما را از اين مطلب غافل بوديم. پس اول چيزى که اخذ فرمود خدا ميثاق را، ربوبيت ذات يگانه او بود به ربوبيت، و اينست فرمايش (وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ) پس ذکر فرمود جمله انبياء را، پس ظاهر فرمود افضل ايشان را به اسامى، فرمود: (و منک يا محمد) مقدم داشت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را به سبب آنکه افضل ايشان است (و من نوح و ابراهيم و موسى و عيسى) پس اين پنج نفر افضل انبياء و رسول اللّه افضل ايشان است «1».
«1» تفسير برهان، ج 3، ص 294 روايت اول ذيل آيه 7 بنقل از على بن ابراهيم قمى.
جلد 10 - صفحه 411