تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ يُظاهِرُونَ مِنْکُمْ مِنْ نِسائِهِمْ ما هُنَّ أُمَّهاتِهِمْ إِنْ أُمَّهاتُهُمْ إِلاَّ اللاَّئِي وَلَدْنَهُمْ وَ إِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنْکَراً مِنَ الْقَوْلِ وَ زُوراً وَ إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ «2»
الَّذِينَ يُظاهِرُونَ مِنْکُمْ: آنانکه ظهار کنند از شما، مِنْ نِسائِهِمْ: از زنان خود، يعنى گويند به زن خود که: تو بر من چون پشت مادر منى، ما هُنَّ أُمَّهاتِهِمْ: نيستند آن زنان ايشان در حقيقت مادرهاى ايشان، چه ميان اين زنان و مادرهاى ايشان مباينتى عظيم است و به گفتن اين کلمه، مادر ايشان نمى‌شوند. پس تعليل نفى مشابهات زوجات به امهات فرمايد به اينکه: إِنْ أُمَّهاتُهُمْ: نيستند مادرهاى ايشان، إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ: مگر زنانى که زاده‌اند ايشان را، پس در حرمت به مثابه ايشان نيستند مگر زنانى که حق تعالى ملحق به ايشان گردانيده از ازواج پيغمبر و مرضعات، پس معلوم شد که به سبب تشبيه مذکور، زوجه، مادر نمى‌شود حقيقتا.
بيان: «ظهار» در جاهليت، حرمت ابديه بود، و شريعت اسلام حکم آن را تغيير داده، و مقرر فرمود موجب تحريم زوجه مظاهره، و لزوم کفاره به عود، و احکام آن مفصلا در رسائل عمليه باشد، مراجعه شود.
(وَ إِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ: و بدرستى که مردان مظاهر، هر آينه مى‌گويند: مُنْکَراً مِنَ الْقَوْلِ: انکار کرده شده از سخن، يعنى سخن ناشناخته و نادانسته در شرع، چه احکام شرعيه منکر آنست، وَ زُوراً: و دروغ و باطل و منحرف از حق، زيرا
جلد 13 - صفحه 58
هرگز زوجه مادر نباشد، وَ إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ: و بدرستى که خداى تعالى هر آينه عفوکننده است مر گناه توبه‌کنندگان را از اين قول، و بسيار بسيار آمرزنده است ايشان را به ايجاب کفاره.
تبصره: ظهار در عرف فقهاى اماميه، تشبيه زوجه دائمه يا منقطعه است بنابر قول قوى به مادر يا يکى از محرمات نسبيه يا رضاعيه، و صيغه آن «انت علىّ کظهر امّى» است؛ باقى احکام راجع به مسائل عمليه است.