سوره مجادله(المجادلة)، آیه ۲ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۴۲
الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ
کسانی که از شما نسبت به همسرانشان «ظهار» میکنند (و میگویند: «أَنتِ عَلیَّ کَظهَرِ أُمّی = تو نسبت به من بمنزله مادرم هستی»)، آنان هرگز مادرانشان نیستند؛ مادرانشان تنها کسانیاند که آنها را به دنیا آوردهاند! آنها سخنی زشت و باطل میگویند؛ و خداوند بخشنده و آمرزنده است!
معنی کلمات و عبارات
«یُظَاهِرُونَ»: ظهار میکنند. ظهار عبارت از این است که شوهر به همسر خود بگوید: أَنتِ عَلَیَّ کَظَهْرِ أُمِّی؛ تو برای من مادری. یعنی همان گونه که ازدواج با مادر خودم برایم حرام است، تو نیز تا ابد بر من حرام هستی. این جمله به منزله صیغه طلاق بود. البته ظهار تنها بدین شکل انجام نمیگیرد. بلکه تشبیه همسر - به قصد تحریم، نه به قصد تکریم - به یکی از زنانی که برای مرد ازدواج با ایشان حرام باشد، ظهار بشمار است. این تحریم چه از راه نسب باشد و چه از راه شیرخوارگی و یا دامادی. همچنین تشبیه اندام همسر به اندام چنین زنانی چه سراپای او باشد و چه پشت و چه اعضاء دیگر (نگا: المراغی). «زُوراً»: دروغ.
نزول
سال ۲۱ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- ماجرای خانوادگی سوره تحریممرتبط با نزول
21 بعثت · مدینه - تلاش ابوسفیان برای تمدید حدیبیه
21 بعثت · مدینه - ماجرای بنی جذیمه
21 بعثت · بنی جذیمه - نبرد اوطاس
21 بعثت · اوطاس - جنگ حنین
21 بعثت · حنین - وفات ابراهیم، فرزند پیامبر
21 بعثت · مدینه - نابودی بتهای کعبه
21 بعثت · مکه - نابودی سواع به دست عمرو
21 بعثت · رهاط - نابودی عزی به دست خالد
21 بعثت · نخله - نابودی منات به دست سعد
21 بعثت · قدید - غزوه تبوک
21 بعثت · تبوک - محاصره طائف
21 بعثت · طائف - حجة الوداع
۱۰ هجرت · مکه - واقعه غدیر خم
۱۰ هجرت · غدیر خم
نکات آیه
۱ - زنانى که ظهار مى شوند، براى شوهرانشان حکم مادر را پیدا نمى کنند. «الذین یظهرون منکم من نسائهم ما هن أُمّهتهم»
۲ - «ظهار»، در شریعت اسلام طلاق نیست. «الذین یظهرون منکم ... ما هنّ أُمّهتهم»
۳ - ابراز ناخرسندى از سوى یک زن، سبب شد خداوند، رسم جاهلى ظهار را - که تا آن زمان در میان مسلمانان رواج داشت - ملغا اعلام کند. «قد سمع اللّه قول الّتى ... الذین یظهرون منکم ... ما هنّ أُمّهتهم»
۴ - در طلاق از نوع ظهار، پندار مردم جزیرة العرب این بود که زن ظهار شده، براى شوهرش حکم مادر را پیدا کرده و حرام مؤبّد مى شود. «الذین یظهرون منکم من نسائهم ما هنّ أُمّهتهم»
۵ - مادر هر کس تنها همان زنى است که وى را زاده است و نه کس دیگر. «إن أُمّهتهم إلاّ الّ--ى ولدنهم»
۶ - ظهار (انشاى صیغه اى که در آن زن در حکم مادر قرار داده مى شود)، سخنى باطل و نکوهیده است. «و إنّهم لیقولون منکرًا من القول و زورًا»
۷ - ظهار کردن زن، حرام و گناه است. «و إنّهم لیقولون منکرًا من القول و زورًا و إنّ اللّه لعفوّ غفور»
۸ - اعلام عفو و آمرزش از سوى خداوند نسبت به کسانى که تا قبل از تحریم ظهار، مرتکب آن شدند. «الذین یظهرون منکم ... و إنّ اللّه لعفوّ غفور»
۹ - قانون عطف به ماسبق نمى شود. «و إنّهم لیقولون منکرًا من القول و زورًا و إنّ اللّه لعفوّ غفور»
۱۰ - خداوند، «عفوّ» (درگذرنده) و «غفور» (آمرزنده) است. «و إنّ اللّه لعفوّ غفور»
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار شکایت خوله بنت ثعلبهآمرزش ظهارکنندگانبطلان ظهاربینش مردم جزیرة العربحقیقت ظهارملاک مادریگناه ظهارعطف قانون به ماسبقظهار در جاهلیتاحکام ظهارعفومشمولان آمرزشرسوم جاهلیتآمرزشهای خداغفورمحرمات
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
- وقوع اختلاف بین اوسبنصامت و همسرش (خوله) و شکایت وی از شوهرش نزد پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- عدم تاثیر تشبیه پشت همسر به پشت مادر، در پیدایش حکم مادری+۱ آیه
- تشبیه پشت همسر به پشت مادر، سخن ناپسند و دروغ
- عدم تاثیر تشبیه پشت همسر به پشت مادر، در پیدایش حکم مادری+۱ آیه
- طلاق همسر به صورت ظِهار، رایج در عصر جاهلیّت+۲ آیه
- مسلمانان، موظّف به اجتناب از کارهای زشت مرسوم در جاهلیّت+۱ آیه
- مبارزه اسلام با رسوم و اعمال جاهلی+۳ آیه
- استیفای حق، زمینه جدال خوله با پیامبر(صلی الله علیه واله)در حکمِ ظهار همسرش+۱ آیه
- حرمت امیزش با همسر ظهار شده، قبل از ادای کفّاره+۲ آیه
- زشت و ناروا بودن ظهار
- جواز امیزش با همسر ظهار شده، پس از ادای کفّاره+۲ آیه
- ظهار، کاری حرام+۱ آیه
- بیان کفّاره ظِهار از طرف خدا، برای ایمان به خدا+۱ آیه
- ظهار، سخنی زشت و ناحق ولی قابل عفو از طرف خدا
- تنها زایمان، موجب رابطه و نسبت مادری یک زن با نوزاد
- شکوه زن ظهار شده در محضر رسول اکرم(صلی الله علیه واله)، از شوهر خویش+۱ آیه
- ظهار، سخنی باطل و دور از حق
- ظهار، سخنی زشت
- ظهار، سخنی بی اساس و دروغ+۱ آیه
- وقوع اختلاف و نزاع بین خُوله و شوهرش (اوس بن صامت) و اقدام اوس به ظهار وی+۱ آیه
- شکوه زن ظهار شده از شوهرش، در پیشگاه خدا و مجادله او با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- ظهار موجب حرمت همیشگی زن بر شوهر در جاهلیّت+۱ آیه
- محسوب نشدن همسران ظهار شده، در جایگاه مادر انسان، از سوی خداوند+۱ آیه
- عفو و امرزش خداوند به ظهارکنندگان، قبل از تشریع حرمت
- عفو و امرزش ظهارکنندگان از سوی خداوند، در صورت پرداخت کفّاره+۱ آیه
- اجابت خواسته زن ظهارشده از جانب خدا، با بیان راه برون رفت از این مشکل+۱ آیه
- حرمت ظهار کردن
- ظهار موجب حرمت زن بر شوهر در جاهلیّت+۱ آیه
- بی اعتباری حکم حرمت زن بر شوهر در ظهار با امدن اسلام
- ظهار، از بدعتهای جاهلیّت+۱ آیه
- تشبیه همسر به مادر در ظهار+۱ آیه
- غیر واقعی و نادرست بودن تشبیه همسر به مادر، در ظهار+۱ آیه
- ظهار، سخنی دروغ و به دور از حقیقت
- ظهار همسر از سوی شوهر، کاری رایج در جاهلیّت+۲ آیه
- حرمت ابدی همسر با ظهار، در عصر جاهلی+۲ آیه
- ظهار همسر، عملی گناه+۱ آیه
- ظهار، سخنی زشت و ناپسند
- عفو و گذشت از خطاها، از اوصاف خداوند+۴ آیه
- عفو خداوند، از گناه ظهار
- عفوّ / اسماوصفات+۴ آیه
- حرمت امیزش با همسر ظهار شده، قبل از ادای کفّاره+۲ آیه
- ظهار، از گناهان ناشایست وموجب کفّاره+۱ آیه
- تولّد، معیار مادری زن نسبت به انسان، نه ظهار و (مانند ان)