تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ «4» خدائى که پادشاه روز جزا است‌ مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ‌: آن خدائى اين صفت دارد که مالک و پادشاه روز جزا است و تمام بندگان را به جزا و سزاى خود رساند، به اين وجه که مؤمن و مطيع را ثواب، و کافر و عاصى را عقاب فرمايد. تفسير اثنا عشرى، ج‌1، ص: 39 مالکيت حق گرچه عام است نسبت به دنيا و آخرت، اما تخصيص آن به آخرت جهت تعظيم و تفخيم شأن آن روز است، يا به جهت تفرد حق به مالکيت در آخرت؛ زيرا روز قيامت هيچ منازعى نخواهد بود در ملکيت و سلطنت حق به خلاف دنيا که مدعيان بسيارند. على بن ابراهيم قمى از ابى بصير از حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: مالک روز حساب است، به دليل آيه شريفه‌ قالُوا يا وَيْلَنا هذا يَوْمُ الدِّينِ‌. «1» تبصره: در انوار فرمايد: اجراى اين صفات بر حق تعالى از ربوبيت و موجديت و منعميت نعم ظاهره و باطنه و عاجله و آجله و مالکيت امور در روز حساب، به جهت آنست که دلالت کند بر اختصاص حقيقت حمد بر ذات سبحانى نه غير او؛ و اشعار به آنکه کسى که متصف به اين صفات نباشد، اهليت حمد و ستايش را ندارد، چه جاى آنکه لياقت معبوديت و پرستش را داشته باشد. پس وصف اول براى موجبيت حمد که آن ايجاد و ربوبيت باشد، و وصف دوم و سوم براى دلالت آنکه متفضل نعم، قادر مختار است در اعطاء نعم، نه آنکه موجب بالذات باشد، زيرا حمد در مقابل صفات جميله اختياريه است نه غير اختياريه، و وصف چهارم متضمن وعده حامدان و وعيد عاصيان است براى تحقيق اختصاص؛ چه وصف مالکيت در آن روز قابل شرکت نيست و نخواهد بود.