اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مِن شَرِّ غاسِق‌ٍ إِذا وَقَب‌َ «3»
غاسق تاريکي و ظلمت است چنانچه ميفرمايد: أَقِم‌ِ الصَّلاةَ لِدُلُوک‌ِ الشَّمس‌ِ إِلي غَسَق‌ِ اللَّيل‌ِ بني اسرائيل آيه 78 که دلوک شمس اول ظهر است و غسق ليل تاريکي شب است که وقت نماز عشاء است. و ظلمت اقسامي دارد ظلمت کفر و شرک و ضلالت که نور ايمان در او تابش نکرده ظلمت جهل که نور علم در او قذف نشده، ظلمت معاصي که نور عبادت قلب را روشن نکرده، و ظلمت شب که نور چراغ يا نور نهار آن را برطرف نکرده که در حق کفار ميفرمايد: ذَهَب‌َ اللّه‌ُ بِنُورِهِم وَ تَرَکَهُم فِي ظُلُمات‌ٍ لا يُبصِرُون‌َ بقره آيه 17، در حق جهال در حديث است:
(العلم نور يقذفه اللّه في قلب من يشاء)
در حق معاصي در حديث است: که هر معصيتي يک خال سياه در قلب احداث ميکند و بکثرت معاصي سياهي زياد ميشود تا صفحه قلب تمام سياه شود که ميفرمايد:
لا يرجي بخير
، و در حديث ديگر ميفرمايد:
صار قلبه منکوسا
، و چون روز قيامت يوم تبلي السرائر است با صورت سياه وارد محشر ميشوند و در ظلمات محشر و ظلمات جهنم گرفتار حتي از مؤمنين تقاضا ميکنند که ميفرمايد: يَوم‌َ يَقُول‌ُ المُنافِقُون‌َ وَ المُنافِقات‌ُ لِلَّذِين‌َ آمَنُوا انظُرُونا نَقتَبِس مِن نُورِکُم قِيل‌َ ارجِعُوا وَراءَکُم فَالتَمِسُوا نُوراً فَضُرِب‌َ بَينَهُم بِسُورٍ لَه‌ُ باب‌ٌ باطِنُه‌ُ فِيه‌ِ الرَّحمَةُ وَ ظاهِرُه‌ُ مِن قِبَلِه‌ِ العَذاب‌ُ حديد آيه 13، و آيات و اخبار
جلد 18 - صفحه 271
در اينکه باب بسيار داريم بايد پناه برد بخداي متعال از شر اينکه ظلمات ظلمت کفر و جهل و معاصي و ظلمات دنيوي مخصوصا از ظلمت ظلم که ميفرمايد:
الظلم ظلمات يوم القيامة.
چه ظلم بدين باشد و چه ظلم بغير و چه ظلم بنفس که ميفرمايد: بِئس‌َ لِلظّالِمِين‌َ بَدَلًا کهف آيه 50، و وقب فرو رفتن است و فرا گرفتن که ظلمت آنها را فرا ميگيرد و آنها در ظلمت فرو ميروند و بايد از اينکه ظلمتها بيرون آمد و بنور منور شد که خطاب رسيد بموسي: أَن أَخرِج قَومَک‌َ مِن‌َ الظُّلُمات‌ِ إِلَي النُّورِ ابراهيم آيه 5. و خروج از کفر و شرک بايمان است، و خروج از ضلالت بهدايت است، و خروج از معاصي بتوبه و اطاعت است و شر اينکه ظلمات که بايد پناه بر خدا و استعاذه کرد هر کدام مناسب خود او است، شر ظلمت شب اينکه است که سارقين و فساق در شب سرقت ميکنند، و اهل معاصي چون در روز اشتغالاتي دارند خوب و بد در شب که فراغت پيدا ميکنند در تفريح‌گاه‌ها و تماشاخانه‌ها و سينماها و در خانه‌ها که ساز راديو و تلويزيون را کوک ميکنند و هر گونه فسقي از آنها که بتوانند صادر ميشود، و دشمنها در شب و تاريکي و خلوت دشمني خود را عملي ميکنند، و حيوانات موذيه در شب راه ميافتند، و سباع در شب بيرون ميآيند و هکذا.
و اما شر ظلمات کفر و شرک و ضلالت خلود در عذاب است و بليات دنيوي و اخروي و اما شر ظلمات معاصي بسيار است دنيوي و اخروي کوتاهي عمر نزول بلا سلب نعم سياهي قلب ضعف ايمان سلب توفيق بعد از رحمت سوء حساب سياهي نامه عمل خفت ميزان لغزش بر صراط رنجش قلوب مطهره پيغمبر و ائمه هدي و غير اينها.