سوره فلق(الفلق)، آیه ۳ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۴
معنی کلمات و عبارات
«غَاسِقٍ»: شب تاریک (نگا: روحالبیان). «وَقَبَ»: فرا رسید و فرا پوشید.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - پناه بردن به خداوند از شرور شبانه، به ویژه زمان تاریکى مطلق آن، توصیه الهى به پیامبر(ص) «قل أعوذ ... و من شرّ غاسق إذا وقب»
«غَسَق»; یعنى، آغاز تاریکى شب (صحاح) و «وقوب» (مصدر «وقب»)، به معناى داخل شدن در همه چیز است (لسان العرب). مراد از «غاسق إذا وقب»، شب است; زمانى که در همه چیز وارد شده و آن را تاریک سازد (لسان العرب به نقل از فراء). کلمه «غاسق» با فعل «غَسَقَ» (جریان یافت)، از یک ریشه و نشانگر پخش شدن شب بر موجودات است. اسناد شرّ به شب به جهت مناسب تر بودن آن از روز، براى جریان شرور است.
۲ - خداوند، بر حفاظت انسان از مخفى ترین خطرها، توانا است. «و من شرّ غاسق إذا وقب»
۳ - قدرت خداوند بر شکافتن تاریکى شب به وسیله سپیده صبح، دلیل توانمندى او بر خنثى ساختن تهدیدهاى پوشیده و توطئه هاى سرّى و شبانه دشمن «قل أعوذ بربّ الفلق ... و من شرّ غاسق إذا وقب»
آیات بعد، قرینه بر این است که مراد از خطرهاى شبانه، برنامه ریزى هاى کاملاً محرمانه دشمن در شب است.
۴ - پیامبر(ص)، مورد تهدید دسیسه ها و نیرنگ هاى فوق سرّى دشمن «قل ... و من شرّ غاسق إذا وقب»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۵ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۵ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳
روایات و احادیث
۵ - «عن أبى هریرة عن النبىّ(ص) فى قوله «و من شرّ غاسق إذا وقب» قال: النجم هو الغاسق و هو الثریا; [منبع: الدرالمنثور، ج ۸ ، ص ۶۸۹ .] ابوهریره از پیامبر(ص)، درباره سخن خداوند «و من شرّ غاسق إذا وقب» روایت کرده که فرمود: ستاره «نجم» (پروین)، همان چیزى است که «غاسق» است [یعنى، هنگام تاریکى شدید شب، رؤیت مى شود] و [نام دیگر] آن ثریا است». ۶ - «عن علىّ(ع) انّه قال: «الغاسق إذا وقب» هو اللیل إذا أدبر; [منبع: تفسیر برهان، ج ۴، ص ۵۲۸، ح ۶ .] از امام على(ع) روایت شده که درباره «الغاسق إذا وقب» فرمود: یعنى، شب زمانى که پشت کند و برود».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استعاذه از شرور شبانهانشقاق تاریکی شبتوصیه استعاذه به خداستاره پروینمراد از غاسقشکست توطئه دشمنانتهدیدهای دشمنان محمدتهدید محمدتوطئه دشمنان محمدتوطئه علیه محمددلایل قدرت خدانجات بخشی خداتوصیه به محمدقدرت خداتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
- لزوم پناه بردن به خدا از شرور شب تاریک+۱ آیه
- استعاذه به خدا، سبب ایمنی از شرور+۶ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به استعاذه به پروردگار، از شرور پدیدهها، شب تاریک، جادوگران و حسد حسودان+۴ آیه
- فرمان خداوند به استعاذه محمّد(صلی الله علیه واله) از شرور شب تاریک+۱ آیه
- خداوند، اموزنده استعاذه به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۰ آیه
- رجحان پناه بردن به خدا، از شرور و شب تاریک+۴ آیه
- پناه بردن به خدا، از شرور تاریکیهای اوّل شب
- لزوم پناه بردن به خدا، از شرور تاریکیهای شب+۱ آیه
- توانایی خداوند بر حفاظت از انسانها، از مخفی ترین شرور شبانه+۲ آیه
- لزوم پناه بردن به خدا، از شرور شب تاریک+۱ آیه
- شب تاریک، زمانی مناسب برای ظهور عوامل شرّ و اجرای نقشه های پلید
- استعاذه به ربوبیّت پروردگار، موجب مصونیّت از اصابت شرور به ادمی+۱۰ آیه
- توصیه خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) برای استعاذه و پناه بردن به پروردگارِ صبح، از هر شرّ و بدی+۴ آیه
- لزوم استعاذه به پروردگارِ صبح، جهت در امان ماندن از شرور و بدیهای پنهان+۴ آیه
- استعاذه به پروردگار صبح، نجات بخش ادمی از هر شرّ و بدی+۴ آیه
- برطرف شدن تاریکی شب و شکافتن ان با طلوع صبح به تدبیر خداوند، دلیل توانمندی او بر نجات انسان از حوادث+۴ آیه
- برطرف شدن تاریکی شب و شکافتن ان با طلوع صبح به تدبیر خداوند، دلیل توانمندی او بر نجات انسان از حوادث+۴ آیه
- پناه بردن به خداوند، از شرور تاریکی و ظلمت شبانه+۱ آیه
- تاریکی شب، از زمینه های استعاذه و پناهندگی به خدا+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله مامور پناه بردن به خدا، از شرّ افریدگان+۱ آیه
- پیامبراکرم صلی الله علیه و اله مورد تهدید دسیسهها و نیرنگهای پنهانی دشمن+۴ آیه