تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ «5»
وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ: و از شر حسد برنده، إِذا حَسَدَ: وقتى که حسد برد و به مقتضاى آن عمل نمايد و آثار حسد خود را واقع سازد.
تنبيه- يکى از صفات رذيله حسد است و آن، اين است که تمنّا داشته باشد زوال نعمت برادر دينى خود را، و غبطه تمنا داشتن همان نعمت است براى خود، و تمنا نداشته باشد زوال آن را از ديگرى، و حسد، مذموم و فاعلش ملوم [است] و احاديث بسيار در آن وارد شده:
1- در کتاب کافى از حضرت صادق عليه السّلام: انّ الحسد يأکل الايمان کما تاکل النّار الحطب. حسد مى‌خورد ايمان را، چنانچه آتش مى‌خورد چوب را «2».
2- اتّقوا اللّه و لا يحسد بعضکم بعضا. بترسيد خدا را از مخالفت، و حسد نبرد بعضى از شما، بعضى ديگر را «3».
3- حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: کاد الفقر ان يکون کفرا و کاد الحسد ان يغلب القدر، نزديک است که فقر، عاقبت منجر به کفر شود و نزديک است حسد غلبه پيدا کند بر قدر الهى. «4» بيان- راوندى فرمايد حسد تأثير قوى دارد در نظر در ازاله نعمت از محسود و تمناى زوال آن. پس چه بسا وادارد او را بر کشتن محسود و هلاک او و به هم زدن معاش او. پس گويا کوشش نمايد در غلبه آنچه تقدير شده. زيرا
«1» سفينة البحار، ج 1، ذيل ماده «سحر» ص 604.
«2» اصول کافى (چ اسلاميه 1388 هج) ج 2، ص 231، باب الحسد، روايت 2.
«3» همان مدرک روايت 3.
«4» مدرک سابق روايت 4 و خصال صدوق ج 1، باب الواحد، ص 12- 11 روايت 40.
جلد 14 - صفحه 393
خداى تعالى تقدير فرموده براى محسود، خير و نعمت، و حاسد سعى کند در ازاله آن. «1» 4- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: «آفة الدّين الحسد و العجب و الفخر» آفت دين سه چيز است: حسد و عجب و فخر «2». و مؤمن از اين صفت منزه باشد.
حکايت عجيبه- در بغداد صاحب نعمتى بود زمان هادى عباسى که حسد برد بعضى همسايگان او به آن متنعم، و سعى نمود به هر چه مى‌توانست براى زوال نعمت از او، نتوانست. پس غلامى خريد و مدتى او را تربيت [کرد.] وقتى بزرگ و قادر شد، امر کرد او را که بکشد آن شخص را بر بام محسود تا به قصاص متنعم را بکشند. غلام نصيحت نمود که خود را تلف نمائى به خيال امرى که نميدانى محقق شود يا نشود. هر آينه عقلائى نخواهد بود. خلاصه حسد او را باز نداشت. عاقبت سه هزار درهم به غلام داد، با کارد و الزام کرد او را. آخر شب عمر خود، سحر بيدار [شد] و غلام را آورد به پشت بام همسايه، خوابيد به سمت قبله. گفت عجله کن. غلام حلق او را بريد. صبح امر مخفى آخر روز امر منکشف، همسايه را حبس نمودند به سبب يافتن مقتول در بام او، بعد از ظاهر شدن حسد حاسد به اتلاف جان خود، هادى عباسى همسايه را رها نمود. جان و مال رفت و مقصد حاصل نشد.
تبصره- اين مطلب مبين گرديده که منشأ نظام بدن انسانى، عقل است که به تزلزل آن، بدن مختل گردد. پس کسى که از جانب خدا مبعوث شود براى انتظام عالم بشريت، البته بايد داراى عقل کامل و محفوظ باشد از کليه عوارضات طاريه بر عقل. بنابراين سحر و امثال آن در وجود پيغمبر تأثير نخواهد داشت. زيرا اگر مسحور گردد، نظام خود و عالم بشر مختل گردد و حق تعالى
«1» بحار الانوار، ج 73 باب الحسد، بيان راوندى ذيل روايت 4، ص 248- 247.
«2» اصول کافى (چ 1388) ج 2 ص 232 روايت 5.
جلد 14 - صفحه 394
انکار آن را فرموده در آيه کريمه «وَ قالَ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُوراً» «1». و ديگر آنکه اگر مشرکان چنين قدرتى داشتند، هر آينه پيغمبر و مؤمنان را به سحر، ديوانه و هلاک سازند و اين نقض غرض باشد. بنابراين روايتى که نقل شده، لبيد بن اعصم به موى سر آن حضرت سحر کرد و آن را در چاه بنى زريق پنهان نمود، پيغمبر مريض شد. حق تعالى دو ملک فرستاد، حضرت در خواب بود.
يکى بر بالين و يکى بر پائين پا و حضرت را خبر دادند. حضرت امير المؤمنين را فرستاد تا آن را از چاه بيرون آورد و جبرئيل معوذتين آورد. اين روايت از عايشه و شبهه نيست در عدم معقوليت اين قول و به کلى از درجه اعتبار ساقط است. لکن ممکن است صورت اين قضيه چنين باشد که لبيد يا دخترش در اين امر جد و جهد کرده و اثرى بر آن مترتب نشد. حق تعالى رسول را بر آن اخبار فرمود تا معجزه براى آن حضرت باشد و اين دو سوره «قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس» را که معوذتين است، نازل نمود.
«1» سوره فرقان، آيه 8.
جلد 14 - صفحه 395
سوره يکصد و چهاردهم « (الناس)»
سورة الناس- اين سوره مبارکه مدنى است.
عدد آيات- شش آيه.
عدد کلمات- بيست عدد.
عدد حروف- هشتاد حرف.
ثواب تلاوت- در سوره سابقه مذکور شد.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ