تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ «1» ما أَغْنى عَنْهُ مالُهُ وَ ما کَسَبَ «2» سَيَصْلى ناراً ذاتَ لَهَبٍ «3» وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ «4»
فِي جِيدِها حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ «5»
ترجمه
زيانکار و نابود باد دو دست ابو لهب و زيانکار و نابود شد
دفع عذاب نکند از او مالش و آنچه کسب نموده
زود باشد که داخل شود در آتشى داراى شعله سوزان
و زن او هيزم کش بوده
در گردن او ريسمانى است از ليف خرماى محکم تابيده شده.
تفسير
در مجمع از ابن عباس نقل نموده که چون پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از طرف خداوند مأمور شد بدعوت اقارب و عشيره خود بتوحيد بکوه صفا بر آمد و آنها را بصوت بلند طلبيد پس قريش گرد او جمع شدند و گفتند چه روى داده براى تو فرمود اگر من بشما خبر دهم که دشمنى بشما رو آورده و بزودى بر شما دست مى‌يابد از من قبول ميکنيد گفتند بلى فرمود پس من ميترسانم شما را از عذاب اليمى که متوجه بشما است پس ابو لهب گفت هلاکت باد بر تو ما را براى اين جمع نمودى پس اين سوره نازل شد و ظاهرا مفاد آن آنست که زيانکار و هلاک شد بتمام قواء ابو لهب اگر دو دست کنايه از قواء باشد يا در دنيا و آخرت اگر اشاره بآن دو باشد چون تباب زيانى است که منجرّ بهلاکت شود و بعضى گفته‌اند مراد از دو دست خود شخص است مانند قول خداوند لا تلقوا بأيديکم الى التّهلکه يعنى ميندازيد خودتان را بهلاکت و ثانيا تأکيد فرموده آنرا بقول خود و تب يا ثانيا خبر داده از هلاکت او و اوّلا نفرين فرموده بوده يا هر دو نفرين است و در هر حال از او بنحو اکمل جواب گوئى شده و او عموى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پسر عبد المطّلب است ولى کاملا با آن حضرت دشمنى نمود و با قريش موافقت کرد در تصميم بقتل حضرت و مال بسيار
جلد 5 صفحه 451
داشت و گفته‌اند گفته بود اگر جهنّمى که محمّد ميگويد راست باشد از مال خود فدا ميدهم و نجات مى‌يابم و لذا خداوند فرموده دفع عذاب نميکند از او مال او و آنچه را کسب نموده از زخارف دنيا و اولاد در وقت مرگ و گفته شده که او بمرض عدسه که ظاهرا نوعى از آبله است بعد از چند روز از واقعه بدر مرد و سه روز نعش او زمين ماند براى آنکه عفونت داشت و کسى نزديک باو نميشد تا بالاخره چند نفر مزدور متصدّى دفن او شدند و قمّى ره نقل نموده که نام او عبد مناف بود و چون مناف نام بتى بود که ميپرستيدند آنرا خداوند کنيه براى او قرار داد و مراد از تبّت يدا ابى لهب خسارت او است در اجتماع با قريش در دار النّدوه و بيعت با آنها در قتل پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و بعدا داخل ميشود در آتشى که داراى شعله خالص است پس ميسوزاند او را و زن او خواهر ابو سفيان دختر صخر امّ جميل نام داشت و او بر ضرر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نمّامى ميکرد و اخبار آن حضرت را بکفّار ميرساند و از اين راه هيزم براى آتش جهنّم تهيّه مينمود و شوهر خود را وادار بر اذيّت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ميکرد و گناهان آنها را بدوش ميکشيد و باين لحاظ خداوند او را حمّالة الحطب خوانده و ظاهرا خبر کانت محذوف است و برفع نيز قرائت شده است و بعضى گفته‌اند خار و خاشاک جمع آورى ميکرد و مى‌بست و حمل مينمود و در شب سر راه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم منتشر و پراکنده ميکرد که پاى مبارک و اصحاب را مجروح نمايد و خداوند فرموده در گردن او روز قيامت ريسمانى است از مفتول آتشين و بعضى گفته‌اند مراد همان ريسمانى است که از ليف درخت خرما يا برگ آن محکم تافته بودند و با آن خار و خاشاک ميکشيد و بگردن مى‌افکند و سر راه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ميريخت با آنکه ثروتمند بود و خداوند خواسته باين بيان بخل و پستى او را اثبات فرمايد و از حديث قرب الاسناد در آيات نبوّت که از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده استفاده ميشود که آن ملعونه بعد از نزول اين سوره سنگى برداشت و آمد که به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بزند و حضرت با ابو بکر يکجا نشسته بودند و او ابو بکر را ديد و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را نديد و از ابو بکر سؤال نمود که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم کجا است و او جواب داد خدا ميداند چون قبلا پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم باو فرموده بود که او مرا نخواهد ديد و بعد از قرائت اين سوره لعن بر ابو لهب وارد است لعنة اللّه عليه.
جلد 5 صفحه 452