آیه ۴ سوره مسد

سوره مسد(المسد)، آیه ۴ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۳

وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ

و (نیز) همسرش، در حالی که هیزم‌کش (دوزخ) است،

معنی کلمات و عبارات
«إمْرَأَتُهُ»: همسرش. عطف بر ضمیر فاعلی مستتر در اصل (سَیَصْلَی) است. «حَمَّالَةَ»: بسیار بارکش. مفعولٌ‌به برای فعل محذوفی است و مخصوص به ذمّ است. برخی آن را حال هم دانسته‌اند. «الْحَطَبِ»: هیزم. «حَمَّالَةَ الْحَطَبِ»: هیزم‌کش. کنایه از سخن‌چین است که با برافروختن آتش کینه‌توزی و دشمنانگی در میان مردم، خرمن محبّت و مودّت آنان را آتش می‌زند، و رشته دوستی و رابطه خویشاوندی همگان را می‌گسلاند.
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ تا ۵

«شیخ طوسى» گویند: رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم مردم را جمع کرد و گفت: خداوند مرا به سوى شما عموماً و به سوى قریش خصوصاً مبعوث نموده است و اگر این بعثت مرا بپذیرید، مالک عرب و عجم شده و آن‌ها را به تصرف خویش خواهید درآورد، گفتند: بعثت تو براى چیست؟ گفت: براى آنست که به شما بگویم، بگوئید: لا اله الّا اللّه و انّى رسول اللّه، ابولهب که در آن میان بود. گفت: تبّا لهذا من دین اللّه، سپس این سوره نازل گردید.

صاحب مجمع البیان از سعید بن جبیر و او از ابن عباس نقل نماید که گفت: روزى پیامبر بالاى کوه صفا رفت و فرمود: یا صباحاه قریش به او روى آوردند. گفتند: چه شده است؟ فرمود: اگر به شما خبر بدهم که دشمن در صبح یا در شب در کمین شما است. از من باور می‌دارید یا نه؟ گفتند: بلى باور مى کنیم سپس فرمود: بدانید که من نذیر و ترساننده شما هستم از عذابى که به علت گمراهى و جهالت در جلو روى شما قرار گرفته است. ابولهب گفت: تبا لک، براى همین موضوع ما را به اینجا خوانده اى؟ طبرى صاحب جامع البیان از طریق اسرائیل از ابواسحق و او از مردى از همدان که به او یزید بن زید مى گفتند: روایت کند که زن ابولهب اغلب خار و خاشاک را جمع می‌کرد و جلو راه پیامبر مى گذاشت و راه را بر او مسدود مى ساخت چنان که ابن المنذر نیز در تفسیر خود از عکرمة مانند آن را روایت نموده است.

نکات آیه
۱ - همسر ابولهب (ام جمیل خواهر ابوسفیان)، در مخالفت با اسلام، مانند او بود. «و امرأته» «امرأته» عطف است بر فاعل «سیصلى» و بیانگر اشتراک ابولهب و همسرش در عذاب الهى و موجبات آن است. ۲ - همسر ابولهب، در مقابله با اسلام، دنباله رو شوهرش بود. «و امرأته» بیان پیوند زناشویى و وابستگى ام جمیل به ابولهب، با تعبیر «امرأته»، نشانگر مستقل نبودن او در تلاش هاى ضد اسلامى اش است. ۳ - خداوند، همسر ابولهب را گرفتار سرنوشتى همسان فرجام شوهرش خواند. «و امرأته» ۴ - سوختن در آتش ابدى دوزخ، فرجام همسر ابولهب «و امرأته» ۵ - همسر ابولهب، هنگام هیزم کشى به آزار پیامبر(ص) مى پرداخت. «حمّالة الحطب» نصب «حمّالة الحطب» یا به دلیل حال بودن است و یا وصفى است که از وصف بودن قطع شده و با فعل «اَذُمّ» - که محذوف است - منصوب شده است. در صورت اول، مربوط به آخرت و هنگام ورود همسر ابولهب به آتش جهنم خواهد بود که تجسمى از کار او در دنیا است. برداشت یاد شده در هر دو مبنا، قابل استفاده و ناظر به شأن نزول آیه است که مى گوید: «همسر ابولهب با ریختن هیزم و خار در راه پیامبر(ص)، آن حضرت را آزار مى داد». ۶ - همسر ابولهب، زنى سخن چین و آتش بیار نزاع هاى مردم و تحریک کننده آنان به مخالفت با اسلام بود. «حمّالة الحطب» از آن جا که ابولهب، فردى ثروتمند و متشخص بود، ممکن است گفته شود که: توصیف همسر او به «حمّالة الحطب»، به معناى کنایى آن است که دعواها را شعلهور مى ساخت. ۷ - جواز تحقیر زنانِ کافر و مؤذى و به کار بردن کلمات ناهنجار درباره آنان «حمّالة الحطب» ۸ - همسر ابولهب، در حالى که خود هیمه آتش جهنم را بر دوش مى کشد، به دوزخ خواهد افتاد. «حمّالة الحطب» چنانچه «حمّالة الحطب» حال و هم زمان با «سیصلى» باشد; ناظر به حالت ام جمیل هنگام ورود به دوزخ خواهد بود. ۹ - گناهان همسر ابولهب، در قیامت بارى سنگین بر دوش او و برافروزاننده آتش جهنم خواهد بود. «حمّالة الحطب» مراد از «حطب»، مى تواند گناهان باشد که مانند هیزم آتش را شعلهور مى سازد. ۱۰ - حالت انسان در آخرت، تجسّمى از وضع او در دنیا است. «حمّالة الحطب» شأن نزول آیه شریفه - که از هیزم کشى و خار ریختن ام جمیل سر راه پیامبر(ص) حکایت دارد - بیانگر این است که آنچه در این آیه از حالت او در آخرت بیان شده، تجسّم وضع دنیاى او است. ۱۱ - افزایش عذابِ ابولهب، با آزاررسانى همسر او به پیامبر(ص) «سیصلى نارًا ... و امرأته حمّالة الحطب» ذکر هیزم کش بودن همسر ابولهب در آخرت - پس از بیان ورود ابولهب به دوزخ - بیانگر آن است که عذاب ابولهب به دست عزیزترین افرادش، افزایش یافته و همسر او هیزم آتش او را فراهم مى سازد. تأثیر رفتار همسر ابولهب در افزایش عذاب او، از آنجا است که وى کردار همسر خود را مى پسندید و با آنکه مى توانست مانع او شود، او را از آن کار باز نمى داشت. ۱۲ - کافر ماندن همسر ابولهب تا آخر عمر، از پیشگویى هاى قرآن «سیصلى نارًا ... و امرأته حمّالة الحطب»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
  • سخنچینی و اتشافروزی همسر ابیلهب بین مردم و بر ضدّ پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • تشبیه سخنچینی و اختلافانگیزی همسر ابیلهب به افروزنده اتش+۱ آیه
  • ابولهب، دارای همسری نکوهششده از سوی خداوند+۱ آیه
  • امّجمیل، زنی سخنچین و اتشافروز
  • امّجمیل، مورد نکوهش خداوند+۲ آیه
  • عذاب امّجمیل با اتش شعلهور دوزخ در حال هیزمکشی و داشتن گردنبندی بافته شده از لیف خرما+۲ آیه
  • امّجمیل، دارای گردنبندی از لیف خرما+۱ آیه
  • گرفتار شدن امّجمیل به عذاب شعلهور دوزخ با داشتن گردنبندی از لیف خرما+۱ آیه
  • ترسیم عذاب امّجمیل در دوزخ، به صورت زنی هیزمکش
  • تجسّم اعمال بد انسان، در قیامت+۴ آیه
  • تهدید امّجمیل (همسر ابولهب) از ناحیه خدا، به ورود ذلّتبار در اتش دوزخ+۲ آیه
  • ورود امّجمیل (همسر ابولهب) در اتش جهنّم، با افکنده شدن طنابی به گردن او+۲ آیه
  • اذیّت کردن پیامبر(صلی الله علیه واله)، حرام و گناهی بزرگ در پیشگاه خداوند+۷ آیه
  • حمل و نقل هیزم و خارها، از جانب همسر ابولهب، برای ایجاد مانع بر سر راه پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • گردنبندی از لیف خرما بر گردن امّ جمیل، گفتاری تحقیرامیز از سوی خداوند+۱ آیه
  • درافتادن همسر ابولهب به اتش جهنّم، با ریسمانی بافته شده از الیاف خرما بر گردن وی+۳ آیه
  • همسر ابولهب، زنی سخن چین و اتش بیار نزاعهای مردمی
  • گرفتار شدن امّ جمیل به عذاب شعلهور دوزخ، با اویزان بودن گردنبندی از لیف خرما بر گردن او+۲ آیه
  • هیزمکشی امّجمیل برای ریختن خار و خاشاک، در راه پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • کیفر دیدن همسر ابولهب در اخرت، بر اثر دشمنی با پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • سخنچینی و اتشافروزی همسر ابیلهب، بین مردم و بر ضدّ پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • ازار رسانیدن همسر ابولهب به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
واژه‌ها