پيمان‌هاى الهى که در اين آيه مطرح گرديده، متعدّد است: خداوند از انبيا پيمان گرفته تا آيات الهى را به مردم بگويند. «1» و از اهل کتاب تعهّد گرفته تا کتمان حقايق نکنند و به
«1». «وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ» احزاب، 7.
جلد 1 - صفحه 84
بشارت‌هاى تورات و انجيل که درباره پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله آمده است عمل کنند. «1» و از عامّه مردم نيز عهد گرفته، به فرمان الهى عمل کرده و راه شيطان را رها کنند. «2»
در اسلام وفاى به عهد واجب است، حتّى نسبت به کفّار و عهدشکن، فاقد دين کامل معرّفى شده، هرچند که اهل نماز باشد. رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: «لا دين لمن لا عهد له» «3» آن کس‌که پايبند تعهّدات خود نيست، از دين کامل ندارد.
خداوند در اين آيه فرمان داده تا با گروه‌هايى پيوند و رابطه داشته باشيم: «أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ» در روايات آن گروه‌ها چنين معرّفى شده‌اند: رهبران آسمانى، دانشمندان، خويشاوندان، مؤمنان، همسايگان و اساتيد. و هرکس رابطه‌ى خود را با اين افراد قطع کند، خود خسارت مى‌بيند. زيرا جلو رشد و تکاملى را که در سايه اين ارتباطات مى‌توانسته داشته باشد، گرفته است.
وفاى به عهد، کمالى است که خداوند خود را به آن ستوده است؛ «وَ مَنْ أَوْفى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ» «4» کيست که بهتر از خدا به پيمانش وفا کند؟. وفاى به عهد حتّى نسبت به مشرکان لازم است؛ «فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلى مُدَّتِهِمْ» «5» تا پايان مدّت قرارداد به پيمانى که با مشرکان بسته‌ايد وفادار باشيد. همچنين در آيه 25 سوره رعد پيمان‌شکنان لعنت شده‌اند.
عهد دو گونه است: عهدو پيمانى که مردم با يکديگر مى‌بندند وبايد به آن وفادار باشند. و عهد وپيمانى که خداوند براى رهبرى يک جامعه، بر عهده‌ى پيامبر يا امام قرار مى‌دهد که‌اين عهد مقام الهى است. «لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ» «6»
بخشى از پيمان‌هاى الهى که اين آيه بر آن تأکيد مى‌کند، همان پيمان‌هاى فطرى است که خداوند در نهاد همه افراد بشر قرار داده است. چنانکه حضرت على عليه السلام فلسفه‌ى نبوّت را شکوفا کردن پيمان فطرى مى‌داند. «و واتر اليهم انبيائه ليستأدوهم ميثاق فطرته» «7»
«1». «وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ» آل‌عمران، 187.
«2». «وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِي آدَمَ» اعراف، 172.
«3». بحار، ج 72، ص 198.
«4». توبه، 111.
«5». توبه، 4.
«6». بقره، 124.
«7». نهج‌البلاغه، خطبه 1.
جلد 1 - صفحه 85
سؤال: عهد خداوند چيست؟
پاسخ: از جمله «لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ» استفاده مى‌شود که رهبرى آسمانى، عهد خداوند است و از روايات نيز استفاده مى‌شود که نماز، عهد خداوند است. هرگونه تعهّدى که انسان بين خود و خدا داشته باشد، عهد الهى است. قوانين عقلى، فکرى و احکام الهى نيز مصداق عهد الهى مى‌باشند.
علّامه مجلسى قدس سره به دنبال آيه‌ى «وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ» يکصد وده حديث درباره اهميت صله رحم، بيان نموده و آنها را مورد بحث قرار داده است. «1» در اينجا برخى از نکات جالبى که در آنها آمده را نقل مى‌کنيم:
* با بستگان خود ديدار داشته باشيد، هر چند در حدّ نوشاندن آبى باشد.
* صله‌ى رحم، عمر را زياد و فقر را دور مى‌سازد.
* با صله‌ى رحم، رزق توسعه مى‌يابد.
* بهترين قدم‌ها، قدمى است که براى صله‌ى رحم و ديدار اقوام برداشته مى‌شود.
* در اثر صله رحم، به مقام مخصوصى در بهشت دست مى‌يابيد.
* به سراغ بستگان برويد، گرچه آنها بى اعتنايى کنند.
* صله‌ى رحم کنيد هر چند فاميل از نيکان نباشد.
* صله‌ى رحم کنيد، گرچه با سلام کردن باشد.
* صله‌ى رحم، مرگ و حساب روز قيامت را آسان مى‌کند.
* بويى از بهشت نصيب شخص قاطع رحم نمى‌شود.
* صله‌ى رحم باعث تزکيه عمل و رشد اموال مى‌شود.
* کمک مالى به فاميل، بيست و چهار برابرِ کمک به ديگران پاداش دارد.
* صله رحم کنيد، گرچه يکسال راه برويد.
امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «پدرم سفارش کرد، با افرادى که با فاميل خود رابطه ندارند، دوست مشو». «2»
«1». بحار، ج 71، ص 87.
«2». تفسير راهنما ونورالثقلين.
جلد 1 - صفحه 86