تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يُکَذِّبُ بِالدِّينِ «1» فَذلِکَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ «2» وَ لا يَحُضُّ عَلى طَعامِ الْمِسْکِينِ «3» فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ «4»
الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ «5» الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ «6» وَ يَمْنَعُونَ الْماعُونَ «7»
ترجمه
آيا ديدى آنکس را که تکذيب ميکند روز جزا را
پس او آنچنان کسى است که ميراند يتيم را بقهر
و ترغيب نميکند بر طعام دادن بفقير
پس واى بحال نماز گزارانى که
آنان از نمازشان بى‌خبرانند
آنانکه آنها نمايش ميدهند
و مضايقه مينمايند از احسان کمى.
تفسير
قمّى ره نقل فرموده که نازل شد در باره ابو جهل و کفّار قريش و گفته شده ابو جهل قيّم يتيمى بود و او برهنه آمد نزد ابو جهل و در خواست نمود از مال خود پس راند او را و ابو سفيان شترى نحر نموده بود پس يتيمى آمد و از گوشت آن در خواست نمود و ابو سفيان با عصا زد او را و لذا خداوند به پيغمبر خود خطاب فرموده بر سبيل تعجّب ميفرمايد آيا ديدى آن کس را که منکر روز جزا ميباشد پس چنين شخص بى‌اعتقادى آنست که دفع ميکند يتيم را از حقش چنانچه قمّى ره نقل فرموده و وادار نميکند نفس خود و ترغيب نمينمايد مردم را بر اطعام فقير چون اين امور ناشى از اعتقاد بروز جزا ميشود و او معتقد نيست و وقتى اقدام ننمودن بخيرات کاشف از بى‌اعتقادى بروز جزا و پاداش خدا باشد پس واى بحال کسانيکه سهل انگار و بى‌باک و غافل از نمازشانند اگر چه نماز هم ميخوانند چون کار آنها بيشتر کاشف از بى‌اعتقادى است و مسلّما مراد سهو در نماز نيست و الّا بايد بفرمايد في صلاتهم و آن براى هر کس روى ميدهد بلکه مراد از ياد بردن نماز است چنانچه قمى ره نقل نموده که مراد ترک کنندگان نمازند
جلد 5 صفحه 442
چون هر کس در نماز سهو ميکند و در روايات ائمه اطهار بغفلت از نماز و تأخير آن از اوّل وقت بدون عذر و ترک نماز و کوتاهى نمودن و تضييع آن تفسير شده و آنکه مراد وسوسه شيطان که هر کس مبتلا بآن ميشود نيست و محتمل است قويّا که مراد کسانى باشند که از نماز غافلند براى بى‌اعتقادى و با مسلمانان نماز ميخوانند براى ريا کارى مانند اهل نفاق در صدر اسلام و لذا خداوند بيان فرموده که آنها کسانى هستند که ريا مينمايند و نمايش ميدهند نماز خودشان را و اگر کسى نباشد نميخوانند و اين معنى را در مجمع از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده و از انفاق چيز کمى مضايقه دارند چون ماعون ظاهرا چيز کمى است که منفعت کمى داشته باشد و گفته شده که اصل آن معونه است و الف عوض‌هاء محذوف ميباشد و قمّى ره فرموده مانند چراغ و آتش و خمير و امثال اينها که مورد احتياج مردم است و در روايات ديگرى به خمس و زکوة و چيزهائى که معمولا مردم عاريه از يکديگر مينمايند از قبيل کاسه و کوزه و ديگ و امثال اينها و انفاقاتى که کسى از آن دريغ نمينمايد مانند آب و نمک تفسير شده و در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که آن قرض الحسنه دادن و خيرى است که از تو بکسى برسد و اثاثيّه خانه است که عاريه دهى و زکوة را هم شامل ميشود گفته شد ما همسايه‌هائى داريم که وقتى بآنها اثاثيّه خانه را عاريه دهيم ميشکنند و خراب ميکنند آيا گناه دارد ندهيم فرمود خير گناه ندارد وقتى آنها اين طور باشند در ثواب الاعمال و مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که کسيکه قرائت نمايد سوره أ رأيت الّذى يکذّب بالدّين را در نمازهاى واجب و مستحب خود خداوند نماز و روزه او را قبول ميفرمايد و با او حساب نميکند آنچه را که سرزده است از او در زندگانى دنيا و الحمد للّه رب العالمين.
جلد 5 صفحه 443