اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ لَتُسئَلُن‌َّ يَومَئِذٍ عَن‌ِ النَّعِيم‌ِ «8»
پس از آن سؤال ميشويد در آن روز از نعمتهاي الهي. در کلمه نعيم که مورد سؤال واقع ميشود اختلاف زيادي است بعضي گفتند: سؤال از کفار ميشود کفار مکه از شکر نعمتهاي الهي از ثروت و مکنت که بآنها داده شده که عبادت غير خدا را کردند و براي او شريک در عبادت قرار دادند: و گفتند سؤال نميشود مگر از اهل نار و آتش، بعضي گفتند: سؤال از جميع مکلفين ميشود از کليه نعم، و بعضي گفتند: از مأکولات و مشروبات و ساير ملاذّ که از آنها لذت ميبردند، بعضي گفتند: از صحت و فراغ و حديثي از حضرت رسالت نقل کردند که فرمود:
(نعمتان مغبون فيهما کثير من النّاس الصحة و الفراغ)
، بعضي گفتند: از امنيت و صحت، بعضي گفتند: از جميع نعم سواي سه نعمت لباسي که ساتر بدن باشد. و خوراکي که سد گرسنگي کند و خانه‌اي که در او سکونت کند از گرمي و سردي. و اخبار بسيار از ائمه اطهار داريم که سؤال از ولايت امير المؤمنين و ائمه طاهرين بمضامين مختلفه متجاوز از بيست حديث.
اقول: الف و لام النعيم الف و لام جنس است شامل جميع نعم الهي ميشود که ميفرمايد: وَ إِن تَعُدُّوا نِعمَةَ اللّه‌ِ لا تُحصُوها ابراهيم آيه 34، نحل آيه 18. و نظر به اينکه افعال الهي تماما از روي حکمت و مصلحت است اگر بنده‌اي بر نعمتي که باو عنايت شده بمصرفي که غرض الهي تعلق گرفته صرف کند مورد سؤال واقع نميشود،
جلد 18 - صفحه 220
و اما اگر کفران کرد و بر خلاف غرض الهي صرف کرد مورد سؤال واقع ميشود چه نعم ظاهريه باشد و چه نعم باطنيه چه نعم داخليه باشد و چه خارجيه: و از باب مثال مقداري از نعم الهي را تذکر ميدهيم: نعمت عقل و قواي باطنيه و روحيه و ظاهريه جسميه و بدنيه، نعمت ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و ولايت و امامت ائمه طاهرين و کليه نعم دنيويه، و نعمت علم و معرفت و توفيق و غير اينها اگر بر طبق دستور الهي صرف کرده هيچ مسئوليتي ندارد بلکه مورد تفضلات و مثوبات اخروي ميگردد و اگر بر خلاف دستور رفتار کرد مسئوليت دارد و مورد عذاب و عقوبات ميگردد و اخبار مذکوره بيان مصداق اتم آنها را و بيان اعظم نعم الهي را ميکند و باين بيان جمع بين اقوال و اخبار ميتوان کرد.
هذا آخر ما اردنا في تفسير هذه السورة و يتلوه ان شاء اللّه تفسير بقية السور بحوله و قوته.
سورة العصر