تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ «3»
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا: مگر کسانى که ايمان آورند به تمام معتقدات ايمانيه، وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و به جا آورند کارهاى پسنديده و شايسته، زيرا هر روز و شبى که بر ايشان گذشته، به سرمايه عمر خود اکتساب درجه‌اى از درجات بهشت کرده‌اند. و بدين جهت ربح برده‌اند و به حيات سرمديه و سعادت اخرويه فايز گشته‌اند. چنانچه تاجر بعد از ربح، هرگاه راس المال از او فوت شود، او را رابح گويند، نه خاسر. پس اعظم اهل ربح کسانى‌اند که در دنيا ملازمت حق نموده‌اند، از توحيد خدا و تصديق انبياء و اوصياء، وَ تَواصَوْا: و وصيت کرده‌اند يکديگر را، بِالْحَقِ: به امر ثابت راست و درست از اعتقاد و عملى که جايز نباشد عقلا و شرعا انکار آن، مانند توحيد و طاعت و اتباع کتب و رسل و زهد در دنيا و رغبت در آخرت، وَ تَواصَوْا: و وصيت کردند همديگر را، بِالصَّبْرِ: به بردبارى و صبر بر مشقت و تحمل بر طاعت و عبادت، يا صبر بر طاعت و صبر از معصيت و صبر بر مصيبت.
نزد بعضى معنى آنکه آدمى در زيانکارى است که هر مدت عمر که بر او مى‌گذرد، عمرش ناقص مى‌شود و ضعف او مى‌افزايد تا پير مى‌شود و عملش ضايع مى‌گردد. مگر مؤمنان که چون پير شوند و قوتشان ساقط گردد، همان عمل که در جوانى کرده باشند، در نامه عملشان مى‌نويسند.
نزد بعضى معنى آنکه جنس آدمى در زيانکارى است، مگر کسانى که ايمان آورند به آيات ما و به جا آورند کارهاى شايسته، به مواسات برادران دينى،
جلد 14 - صفحه 338
و وصيت کنند يکديگر را به امانت و وصيت کنند يکديگر را به صبر در مشقات.
تفسير برهان- حضرت صادق عليه السّلام فرمود: استثنا فرموده خداوند سبحان، اهل صفوة از خلق خود را که جنس آدمى در زيانکارى است، مگر کسانى که ايمان آورند به ولايت امير المؤمنين على عليه السّلام و وصيت کنند ذرارى خود را به ولايت و وصيت کنند کسانى که بعد از ايشانند، به صبر و بردبارى به ولايت «1».
تحقيق- از محقق طوسى (رحمه اللّه) تفسيرى در اين سوره مبارکه نقل شده:
«وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ- اى فى الاشتغال بالامور الطبيعية و الاستغراق فى المشتهيات البهيميه. الا الذين امنوا- اى الکاملين فى القوة النظريه. و عملوا الصالحات- اى الکاملين فى القوة العمليه. و تواصوا بالحق- اى الذين يکملون عقول الخلايق بالمعارف النظريه. و تواصوا بالصبر اى الذين يکملون اخلاق الخلايق بتبيين المقدمات الخلقيه.» بيان- سوگند به عصر: به درستى که جنس انسانى در زيانکارى است به سبب اشتغال در امور طبيعى و غرق در شهوات حيوانى. مگر کسانيکه ايمان آورند: يعنى کامل کنندگان در قوه نظريه. و به جا آورند اعمال شايسته:
يعنى کامل کنندگان در قوه عمليه. و وصيت کنند به حق: يعنى کامل مى‌کنند عقول خلايق را بمعارف نظريه. و وصيت کنند به صبر و بردبارى: يعنى کامل مى‌کنند اخلاق خلايق را به بيان کردن مقدمات خلقيه.
تتمه- اين سوره مبارکه اعظم دلالت است بر اعجاز قرآن مجيد. چه با وجود کمى حروف دلالت مى‌کند بر جميع آنچه محتاجند آدميان به آن، از علم و عمل، در وجوب تواصى به حق و صبر اشارت است به امر بمعروف و نهى از منکر. پس اين سوره داعى است بر توحيد حق تعالى و تصديق به نبوت انبيا و ولايت و امامت اوصياء و اداى جميع واجبات و مستحبات و اجتناب از محرمات و منکرات و تخليه صفات رذيله به ملکات حميده و مستعد شدن به درک سعادت ابديه.
«1». تفسير برهان (چ علميه- قم) ج 4 ص 504 و 505 روايت 1 و 2.
جلد 14 - صفحه 339
سوره صد و چهارم « (الهمزه)»
سورة الهمزه- اين سوره مبارکه مکى است.
عدد آيات- نه.
عدد کلمات- سى و سه.
عدد حروف- يکصد و سى و سه.
ثواب تلاوت- ثواب الاعمال- از حضرت صادق عليه السّلام: من قرء ويل لکلّ همزة فى فريضة من فرائضه بعّد اللّه عنه الفقر و جلب عليه الرّزق و يدفع عنه ميتة السّوء. هر که قرائت کند «وَيْلٌ لِکُلِّ هُمَزَةٍ» را در نماز واجبى از واجبات، دور فرمايد خدا از او فقر را و جلب نمايد بر او روزى را و دفع فرمايد از او مردن به بدى را «1».
چون در سوره سابقه خسران انسانى را فرمود، در اين سوره تفصيل آن را فرمايد.
«1» ثواب الاعمال چ حيدرى 1391- ص 154.
جلد 14 - صفحه 340
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ