اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَأَمَّا اليَتِيم‌َ فَلا تَقهَر «9» وَ أَمَّا السّائِل‌َ فَلا تَنهَر «10» وَ أَمّا بِنِعمَةِ رَبِّک‌َ فَحَدِّث «11»
پس اما يتيم را پس بر او قهر و غلبه نکن و اما سائل را پس از خود دور نکن و نرنجان و اما بنعمتهاي پروردگار خود بيان و اظهار فرما.
فَأَمَّا اليَتِيم‌َ فَلا تَقهَر ايتام مسلمين بخصوص آنهايي که پرستار و نان‌آور ندارند بايد مسلمين کفايت کنند و اينها دل شکسته‌اند نبايد با آنها تندي و سختگيري کرد:
إِنَّمَا المُؤمِنُون‌َ إِخوَةٌ ايتام مؤمنين را اولاد خود فرض کنيد بلکه بيشتر محبت و مراعات و دلداري کنيد مبادا رنجش پيدا کنند که بسا آه آنها خانواده‌هايي را بباد ميدهد و اينکه خطاب اگر چه به پيغمبر است لکن از باب: اياک اعني و اسمعي يا جاره است تکليف جميع مکلفين است، و يتيم منحصر بايتام مسلمين نيست حتي ايتام کفار را اگر پذيرايي کنيد چه بسا بتوسط شما بشرف اسلام مشرف شوند چنانچه اسراي
جلد 18 - صفحه 151
کفار هم در تحت نظر مسلمين بشرف اسلام مشرف ميشوند، و يتيم منحصر بآنها نيست
ليس اليتيم يتيما مات والده || ان اليتيم يتيم العلم و الادب
بايد مسلمين جهال را هدايت کنند و آداب شريعت را بآنها تعليم کنند و آدمهاي بي‌ادب بي‌تربيت رذل را مؤدب کنند.
وَ أَمَّا السّائِل‌َ فَلا تَنهَر رد سائل نکنيد اگر متمکن هستيد که سؤال او را انجام دهيد و اگر متمکن نيستيد يک نحوي عذر خواهي کنيد که دلش نشکند بلي اينکه هايي که سائل بکف هستند و کسب خود را گدايي قرار داده با اينکه در باطن متمکن هستند بايد رد کرد، و سؤال هم منحصر بسئوال مال نيست بلکه اگر مؤمن حاجتي و گرفتاري دارد و در شدتي هست و از شما تقاضاي انجام حاجت کرد و شما متمکن هستيد کوتاهي نکنيد.
عبادت بجز خدمت خلق نيست || بتسبيح و سجاده و دلق نيست
و از همه مهمتر سؤال از مسائل و احکام دين که واجب است بر علماء اعلام بيان کنند با صورت باز و زبان خوش.
وَ أَمّا بِنِعمَةِ رَبِّک‌َ فَحَدِّث مثل کساني مباش که اگر يک بلا و مصيبت بآنها برسد جار بزنند و اعلام کنند و همه جا ذکر کنند، اما نعمتهاي الهي را پرده پوشي کنند و مخفي نمايند احدي مطلع نشود بخصوص نعمتهايي که خداوند برسولش عنايت فرموده که واجب است بر مسلمين معرفت بشئونات آن حضرت پيدا کنند که بر حضرتش واجب بود بآنها برساند تا معرفت آنها کاملتر گردد.
تم تفسير هذه السورة و يتلوه تفسير سورة الانشراح و بقية السور بعون اللّه و توفيقه و الحمد للّه و انا السيد عبد الحسين المدعو بالطيب.
جلد 18 - صفحه 152
سورة الانشراح
بسم اللّه الرحمن الرحيم و الحمد للّه رب العالمين و الصلاة و السلام علي سيد المرسلين و علي آله الطاهرين و اللعن علي اعدائهم أجمعين الي يوم الدين.
اما الکلام في فضلها: گذشت در سوره و الشمس حديثي که از إبن بابويه مسندا از حضرت صادق (ع) که فرمود:
(من اکثر قراءة و الشمس و و الليل و و الضحي و الم نشرح في يومه او ليلته لم يبق شي‌ء بحضرته الا شهد له يوم القيامة حتي شعره و بشره و لحمه و دمه و عروقه و عصبه و عظامه و کل ما اقلته الارض معه و يقول الرب تعالي: قبلت شهادتکم لعبدي و اجزتها له انطلقوا به الي جناتي حتي يتخيّر منها حيث ما احب فاعطوه من غير من و لکن رحمة مني و فضلا عليه و هنيئا لعبدي)
و اخبار ديگري در فضيلت اينکه سوره روايت شده لکن چون سند ندارد صرفنظر کرديم.
مسألة: در اخبار و فتاوي اصحاب دارد که: اينکه سوره با سوره و الضحي يک سوره است چنانچه سوره فيل و لايلاف هم يک سوره است و در فرائض با اينکه قرآن بين دو سوره جايز نيست در اينکه دو مورد بايد اينکه دو سوره را تلاوت کرد بلي در نوافل هر چه قرائت کند مانعي ندارد.