نکته‌های تفسیر نور

«دهر» به معناى زمان و دوران و «أَمْشاجٍ» جمع «مشيج» به معناى مخلوط است. امام باقر عليه السلام در روايتى فرمودند: «کان شيئا لم يکن مذکورا» «1» انسان، چيزى بود ولى قابل ذکر نبود و بعداً قابليّت پيدا کرد. امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: انسان در تقدير الهى بود، ولى چيز موجودى نبود. «لَمْ يَکُنْ شَيْئاً مَذْکُوراً» «2» امام باقر عليه السلام فرمودند: مراد از «نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ»، اختلاط نطفه مرد با زن است. «3» براى بيدار کردن وجدان خفته، گاهى مسائل قطعى در قالب سؤال مطرح مى‌شود. چنانکه مادر از فرزند خود مى‌پرسد: آيا من به تو شير ندادم؟ در اين آيه هم کلمه‌ «هَلْ» به معناى «قد» مى‌باشد. هَلْ أَتى‌ عَلَى الْإِنْسانِ‌ ... يعنى به تحقيق، بر هر انسانى دورانى گذشته که‌ «1». تفسير برهان. «2». تفسير کنزالدقائق. «3». تفسير نورالثقلين. جلد 10 - صفحه 322 چيز قابل ذکر نبوده است. ناچيز بودن انسان گاهى طبيعى است، «لَمْ يَکُنْ شَيْئاً مَذْکُوراً» ولى گاهى به خاطر عملکرد نامناسب، انسان خودش را به مرز ناچيز بودن مى‌رساند. چنانکه قرآن مى‌فرمايد: يا أَهْلَ الْکِتابِ لَسْتُمْ عَلى‌ شَيْ‌ءٍ حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ وَ ... اى اهل کتاب! اگر کتاب آسمانى را برپا نداريد، هيچ هستيد. «1» قرآن، 12 مرتبه از آفرينش انسان از نطفه ياد کرده است، تا هم قدرت خداوند معلوم شود که از نطفه‌اى انسان مى‌سازد و هم انسان دچار غرور و تکبّر نگردد.