نکته‌های تفسیر نور

هدايت، چند گونه است: گاهى هدايت فطرى است. چنانچه قرآن مى‌فرمايد: «فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها» «1» خداوند به نفس بشر، خير و شرّ را الهام کرد. نوع ديگر، هدايتى است که از طريق تحصيل، تعقّل، مشورت، تجربه ومطالعه به دست مى‌آيد. و نوع سوم هدايتى است که از راه تبليغ و ارشاد انبيا و اوليا صورت مى‌گيرد. تشکّر گاهى قلبى است، يعنى همه نعمت‌ها را از خدا بدانيم؛ گاهى عملى است، بدين معنا که انسان نعمت‌هاى خداوند را فقط در راه حق مصرف کند و گاهى زبانى است، يعنى انسان «الحمد لله رب العالمين» را بر زبان جارى کند. «سلاسل» جمع «سلسلة» به معناى زنجير و «اغلال» جمع «غل» به معناى طوقى است که به گردن مى‌نهند و «سعير» به معناى آتش افروخته است. امام صادق عليه السلام ذيل آيه‌ «إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً» فرمودند: «عرفناه اما آخذ و اما تارک» «2» ما راه را به او معرفى کرديم، يا آن را مى‌گيرد و يا رها مى‌کند. «سَلاسِلَ وَ أَغْلالًا» يعنى زنجير در پا و غل بر گردن. «1». شمس، 8. «2». تفسير کنزالدقائق. جلد 10 - صفحه 324 انسان در مسير بندگى و تشکّر از خداوند، مرحله ضعيف يا متوسّطى را طى مى‌کند ولى در طريق سرکشى و تمرّد، مرحله بالايى را مى‌پيمايد. در شکر، شاکر است (نه شکور)، ولى در کفر، کفور است. «إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً» يعنى شکر او معمولى ولى کفر او قوى است. به چند نمونه ديگر توجه کنيد. قرآن مى‌فرمايد: «إِنَّهُ لَيَؤُسٌ» «1» انسان بسيار مأيوس است. «إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ» «2» به راستى که انسان بسيار ظالم است. «کانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا» «3» انسان موجودى عجول است. «کانَ الْإِنْسانُ قَتُوراً» «4» انسان، تنگ نظر است. «إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً» «5» انسان بسيار حريص و کم طاقت است. «إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً» «6» هنگامى که شرّى به او رسد، بسيار جزع و فزع مى‌کند. «إِنَّ الْإِنْسانَ لِرَبِّهِ لَکَنُودٌ» «7» انسان نسبت به پروردگارش بسيار ناسپاس و بخيل است.