سوره انسان(الانسان)، آیه ۲ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۷۸
إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا
ما انسان را از نطفه مختلطی آفریدیم، و او را میآزماییم؛ (بدین جهت) او را شنوا و بینا قرار دادیم!
معنی کلمات و عبارات
«أَمْشَاجٍ»: جمع مَشَِج یا مَشیج، آمیخته. آمیزه. مراد ترکیبی از موادّ و عناصر مختلف، یا آمیزهای از اسپرماتوزوئید و اوول است. صفت (نُطْفَةٍ) است، چرا که مراد از نطفه، مجموع اسپرماتوزوئید و اوول، یا اجزاء مختلفه است و موصوف به منزله جمع گرفته شده است (نگا: روحالمعانی). «نَبْتَلِیهِ»: او را با وظائف و تکالیف و عبادات میآزمائیم. «فَجَعَلْنَاهُ»: حرف (فَ) سببیّه است، و اصل جمله بدین شکل است: فَجَعَلْنَاهُ سَمِیعاً بَصِیراً لِنَبْتَلِیَهُ (نگا: تفسیرالقرآنی للقرآن).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - نطفه، مبدأ پیدایش انسان «إنّا خلقنا الإنسن من نطفة أمشاج»
۲ - آفرینش انسان از نطفه، جلوه عظمت و قدرت خداوند «إنّا خلقنا الإنسن من نطفة أمشاج»
انتساب آفرینش انسان از نطفه به خداوند، با به کارگیرى ضمیر متکلم مع الغیر، بیانگر مطلب یاد شده است.
۳ - نطفه انسان، از عناصر و مواد گوناگون آمیخته است. «من نطفة أمشاج»
«مشیج» (مفرد «أمشاج») به معناى مخلوط است. (قاموس المحیط)
۴ - مبدأ پیدایش انسان، آمیزه اى از نطفه مرد و زن است.* «من نطفة أمشاج»
به گفته برخى از مفسران، مقصود از «أمشاج»، ممکن است اختلاط نطفه مرد و زن باشد.
۵ - آزمون انسان ها، سنت اجتناب ناپذیر خداوند «إنّا خلقنا الإنسن ... نبتلیه»
جمله «نبتلیه» حال براى فاعل «خلقنا» است; یعنى، ما انسان را آفریدیم، در حالى که اراده امتحان او را داشتیم. بنابراین امتحان انسان از آغاز خلقتش، مورد نظر خداوند حکیم بوده و براى همیشه خواهد بود.
۶ - آفرینش انسان در رحم، همراه با تحولات و دگرگونى هاى پى درپى «إنّا خلقنا الإنسن من نطفة ... نبتلیه»
«إبتلا»، مى تواند استعاره از انتقال از حالتى به حالت دیگر باشد. در این صورت آیه شریفه، به تبدیل نطفه به علقه، علقه به مضغه و... اشاره دارد.
۷ - انسان، موجودى مکلف و مسؤول در پیشگاه خداوند «نبتلیه»
آزمایش شدن انسان، نشان دهنده مکلّف و مسؤول بودن او است.
۸ - آفرینش انسان از سوى خداوند، حکیمانه و هدفمند و به دور از پوچى و بیهودگى است. «إنّا خلقنا الإنسن من نطفة ... نبتلیه»
تأکید خداوند بر آزمایش شدن انسان از آغاز خلقت وى، مى تواند براى نفى توهّم پوچى و بى هدف بودن آفرینش انسان ها باشد.
۹ - خداوند، انسان را شنوا و بینا آفرید. «فجعلنه سمیعًا بصیرًا»
۱۰ - شنوایى و بینایى، دو ابزار اصلى بشر براى معرفت حقایق «نبتلیه فجعلنه سمیعًا بصیرًا»
سمیع و بصیر قرار داده شدن بشر در آستانه آزمایش او، مى تواند به این دلیل باشد که آزمایش، نیاز به شناخت مواد آزمون و راه هاى قبولى آن دارد. ازاین رو خداوند، به بشر دو ابزار شناخت (قدرت شنوایى و بینایى) عطا فرموده است تا به این معرفت دست یازد.
۱۱ - آفرینش انسان از نطفه، دلیل قدرت خداوند بر آفرینش مجدد او در روز رستاخیز هل أتى على الإنسن حین من الدهر لم یکن شیئًا مذکورًا . إنّا خلقنا الإنسن من نطفة أمشاج برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است، موضوع آیه ۵ این سوره تا پایان آن، درباره مسائل قیامت (مانند بهشت و جهنم و جایگاه کافران و خوبان و...) است. ضمن آن که آیه پایانى سوره پیش - که درباره اثبات توانایى خداوند بر احیاى مردگان بود - تأییدکننده همین مطلب است.
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۲ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۲ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲
روایات و احادیث
۱۲ - «عن أبى جعفر(ع) فى قوله «أمشاج نبتلیه» قال: ماء الرجل و ماء المرأة اختلطا جمیعاً; [منبع: تفسیرقمى، ج ۲، ص ۳۹۸; نورالثقلین، ج ۵ ، ص ۴۶۹، ح ۱۳.] از امام باقر(ع) درباره قول خدا «أمشاج نبتلیه» روایت شده که فرمود: نطفه مرد و زن با هم مخلوط شده [و انسان آفریده شده ]است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
حقیقت نطفهنطفه زننطفه مردنقش نطفه زننقش نطفه مردنطفه در رحم(زهدان)بینایی انسانشنوایی انساننقش بینایینقش شنواییانسان از نطفهنقش نطفهسنت امتحانتکلیف انسانامتحان انسان هافلسفه خلقت انساننشانه های عظمت خدامراحل خلقت انسانخالق انسان هاعنصر خلقت انسانفضایل انسانویژگیهای انسانامتحانهای خداابزار شناختدلایل معادمسؤولیت انسانحکمت خداسنتهای خدانشانه های قدرت خداخالقیت خداقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- برخورداری انسان از حسّ شنوایی وبینایی، ایه خدا+۹ آیه
- ابداع در افرینش انسان، ایه خدا+۱ آیه
- خلق شدن انسان از نطفه، از نشانههای قدرت خداوند+۳ آیه
- همگانی بودن ازمایش و امتحانهای الهی+۷ آیه
- ازمایش انسانها، هدف از افرینش انها+۱ آیه
- ازمایش انسانها از سنّتهای الهی+۷ آیه
- انسان، دارای ابزار لازم برای تحصیل بصیرت
- نطفه، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۵ آیه
- خداوند، خالق و منشا افرینش انسان+۳ آیه
- قوّه بصیرت انسان، از ایات الهی+۹ آیه
- خداوند متعال، منشا و خالق قوّه بینایی انسان+۴ آیه
- قوّه بینایی یکی از اصلیترین قوای ادراکی انسان برای درک هدایتهای الهی+۱ آیه
- خداوند متعال، منشا و خالق قوّه شنوایی انسان+۴ آیه
- قوّه شنوایی، یکی از اصلیترین قوای ادراکی انسان برای درک هدایتهای الهی+۱ آیه
- هدایت انسانها به دست خداوند+۳ آیه
- افرینش چشم برای انسان، از ایات الهی+۸ آیه
- اهمّیّت ویژه بینایی چشم انسان، در مقایسه با برخی نعمتهای الهی+۷ آیه
- چشم، از ابزار شناخت انسان+۸ آیه
- رشد جنین و مراحل تکوین انسان، در رحم+۳ آیه
- امیزش نطفه مرد و زن، در رحم
- سمیع / اسماوصفات
- ازمایش انسانها، از سنّتهای فراگیر الهی در هر زمان+۵ آیه
- سؤال تقریری خدا از انسانها، در مورد اغاز افرینش انان+۱ آیه
- برخورداری از چشم و بینایی، شایسته شکرگزاری+۵ آیه
- توانایی انسان بر ادراک و شناخت، نعمتی قابل شکرگزاری به درگاه خدا+۵ آیه
- هدایت انسانها، در گرو بهره جستن از ابزار شناخت+۳ آیه
- خداوند، عطاکننده ابزار شناخت به انسان+۸ آیه
- لزوم شکرگزاری از خدا، در برابر نعمت ابزار شناخت+۵ آیه
- بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۱۰ آیه
- قوّه شنوایی، از ابزار شناخت حسّی و راهی برای ادراکات عقلی انسان+۸ آیه
- خلقت گوش، به فرمان خداوند+۵ آیه
- گوش، نعمت و موهبتی الهی+۴ آیه
- گوش، از ابزار شناخت و درک حقایق+۷ آیه
- مُبتلی/ اسما و صفات+۴ آیه
- منی، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۵ آیه
- خداوند، خالق و منشا افرینش انسان از منی+۵ آیه
- ابزار شناخت، از نعمتهای الهی و شایسته شکرگزاری+۵ آیه
- ادراک، از نعمتهای الهی برای انسان، مقتضی شکرگزاری در برابر او+۶ آیه
- شنوایی، نعمتی الهی و شایسته سپاس و شکرگزاری+۵ آیه
- قوّه بینایی، ابزاری برای هدایت شدن و وسیلهای در این راه+۱ آیه
- قوه شنوایی، ابزاری در خدمت هدایت شدن+۱ آیه