آیه ۳ سوره انسان

سوره انسان(الانسان)، آیه ۳ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۷۸

معنی کلمات و عبارات
«إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ»: خدا راه را به انسانها نشان داده است. خرد را بدو بخشیده است، و کتاب هستی را در مقابل دیدگانش باز کرده است، و پیغمبرانی برای او روانه نموده است، و بالاخره راه خوب و راه بد را بدو نشان داده است (نگا: بلد / ). این، انسان است که به اختیار و انتخاب خود راه سعادت یا راه شقاوت می‌پوید و بهشت یا دوزخ را می‌جوید (نگا: فصّلت / ). «شَاکِراً»: حال ضمیر (ه) است. برخی هم احتمال می‌دهند که خبر (یَکُونُ) محذوفی بوده و تقدیر چنین است: إمَّا یَکُونُ شَاکِراً وَ إمَّا یَکُونُ کَفُوراً.
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، راه درست را به بشر نشان داده است. «إنّا هدینه السبیل» ۲ - انسان ها در برابر هدایت الهى دو دسته اند: سپاس گزار و هدایت یافته و یا ناسپاس و هدایت ناپذیر. «إمّا شاکرًا و إمّا کفورًا» ۳ - انسان، موجودى است مختار و با اراده. «إمّا شاکرًا و إمّا کفورًا» ۴ - انسان، موجودى است مکلف و مسؤول. «إمّا شاکرًا و إمّا کفورًا» نشان دادن راه درست و آن گاه تهدید کردن به دوزخ و یا بشارت دادن به بهشت - که در آیات بعد آمده - گویاى مطلب یاد شده است. ۵ - خداوند، حجّت را بر انسان ها تمام کرده و هیچ عذرى براى آنان باقى نگذاشته است. «إنّا هدینه السبیل إمّا شاکرًا و إمّا کفورًا» ۶ - قدرت شنوایى و بینایى، دو ابزار لازم براى هدایت «فجعلنه سمیعًا بصیرًا . إنّا هدینه السبیل» ۷ - همه انسان ها، داراى توانایى هاى لازم براى شناخت راه درست اند. «إنّا هدینه السبیل إمّا شاکرًا و إمّا کفورًا» ۸ - هدایت، نعمتى بزرگ و شایسته سپاس گزارى است. «إنّا هدینه السبیل إمّا شاکرًا» از این که در آیه شریفه، به مؤمن هدایت یافته، «شاکر» گفته شده است، استفاده مى شود که هدایت نعمتى در خور سپاس گزارى است. ۹ - پیمودن راه دین، شکر نعمت خداوند و انحراف از آن، ناسپاسى او است. «إنّا هدینه السبیل إمّا شاکرًا و إمّا کفورًا» ۱۰ - زندگى انسان ها، هدفمند و داراى غایت و مقصد نهایى است. «إنّا هدینه السبیل» برداشت یاد شده با توجه به این حقیقت است که هر راهى، مقصود و غایتى دارد و نشان دادن راه، بدون نشان دادن غایت و مقصود نهایى ممکن نیست. ۱۱ - انسان هاى شاکر، اندک اند و انسان هاى ناسپاس بسیار. «إمّا شاکرًا و إمّا کفورًا» طبق باور برخى از مفسران، آمدن «شاکر» به صورت اسم فاعل و «کفوراً» به صورت صیغه مبالغه، مى تواند گویاى این حقیقت باشد که انسان هایى که به صورت کامل سپاس گزار نعمت هدایت باشند، در اقلیت بوده و افراد ناسپاس بسیاراند. ۱۲ - انسان در این جهان، همچون رونده اى گم کرده راه و دین راهى است درست، و دینداران مردمى راه یافته اند. «إنّا هدینه السبیل إمّا شاکرًا و إمّا کفورًا»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۱۳ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه «...إنّا هدیناه السبیل إمّا شاکراً و إمّا کفوراً» قال: عرّفناه فإمّا آخذ، و إمّا تارک...; [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۶۳، ح ۳; نورالثقلین، ج ۵، ص ۴۶۹- ، ح ۱۵.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند «...إنّا هدیناه السبیل إمّا شاکراً و إمّا کفوراً» روایت شده که فرمود: [معناى آیه این است که] ما راه [سعادت] را به انسان نشان دادیم، یا آن را انتخاب مى کند و یا ترک مى کند (اختیار انتخاب با او است)». ۱۴ - «عن جابر بن عبداللّه قال رسول اللّه(ص): کل مولود یولد على الفطرة حتّى یعبر عنه لسانه، فإذا عبر عنه لسانه إمّا شاکراً و إمّا کفوراً...; [منبع: الدرّالمنثور، ج ۸، ص ۳۶۹.] از جابربن عبداللّه [انصارى] روایت شده که رسول خدا(ص) فرمود: هر نوزادى بر فطرت [توحید ]متولد مى شود، تا زمانى که زبان او بتواند افکار و عقاید او را تعبیر و ابراز کند. در این هنگام یا شاکر است [و پذیراى توحید] یا ناسپاس است [و پذیراى کفر]».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
  • انسان، دارای اراده و اختیار برای سپاسگزاری به درگاه خدا+۳ آیه
  • ازاد و مختار بودن انسان، در انتخاب راه درست+۱ آیه
  • قوّه بینایی یکی از اصلیترین قوای ادراکی انسان برای درک هدایتهای الهی+۱ آیه
  • قوّه شنوایی، یکی از اصلیترین قوای ادراکی انسان برای درک هدایتهای الهی+۱ آیه
  • هدایت انسانها به دست خداوند+۲ آیه
  • برخورداری همه انسانها، از حق ازادی عقیده+۱ آیه
  • کفران نعمت هدایت از سوی کافران، موجب تدارک زنجیر عذاب برای انها در قیامت، از طرف خداوند+۱ آیه
  • دین خداوند، از موارد سبیل الله+۱ آیه
  • هدایت به سوی کمال مطلوب، از سنّتهای خداوند
  • اختیار انسان در پیمودن راه شکر و سپاسگزاری+۳ آیه
  • برخورداری از چشم و بینایی، شایسته شکرگزاری+۵ آیه
  • توانایی انسان بر ادراک و شناخت، نعمتی قابل شکرگزاری به درگاه خدا+۵ آیه
  • هدایت و راهیابی به راه مستقیم، با عنایت خداوند، نعمتی شایسته شکرگزاری
  • هدایت انسانها، در گرو بهره جستن از ابزار شناخت+۳ آیه
  • لزوم شکرگزاری از خدا، در برابر نعمت ابزار شناخت+۵ آیه
  • انسانها، مختار در انتخاب راه هدایت و یا ضلالت+۱ آیه
  • کفران نعمت هدایت، موجب عذاب الهی در اخرت+۱ آیه
  • کفران نعمت، از خصلتهای ناپسند انسان+۴ آیه
  • محروم کردن خود از هدایت الهی، به رغم دسترسی به ان، از موارد کفران نعمت+۱ آیه
  • ابزار شناخت، از نعمتهای الهی و شایسته شکرگزاری+۵ آیه
  • ادراک، از نعمتهای الهی برای انسان، مقتضی شکرگزاری در برابر او+۵ آیه
  • خلقت انسان و برخورداری وی از قوای حسّی و بینایی و ادراکی، از نعمتهای الهی و موجب شکرگزاری در برابر خداوند+۴ آیه
  • شنوایی، نعمتی الهی و شایسته سپاس و شکرگزاری+۵ آیه
  • هدایت به دین، از نعمتهای الهی+۳ آیه
  • قوّه بینایی، ابزاری برای هدایت شدن و وسیلهای در این راه+۱ آیه
  • قوه شنوایی، ابزاری در خدمت هدایت شدن+۱ آیه
  • مختار بودن انسانها، در انتخاب راه هدایت یا گمراهی+۱ آیه
  • هدایت مردم، سنّت حتمی خداوند+۱ آیه
  • هدایت انسانها، به دست خدا و در اختیار او+۲ آیه
  • خداوند، اسان کننده راه هدایت به دین الهی+۲ آیه
واژه‌ها