اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنّا هَدَيناه‌ُ السَّبِيل‌َ إِمّا شاکِراً وَ إِمّا کَفُوراً «3»
محققا ما هدايت کرديم انسان را براه حق و صراط مستقيم يا آنکه شاکر ميشود يا کفران ميکند.
هدايت الهي سه قسم است: يک قسم هدايت تکويني به اينکه انسان عقل و شعور و ادراک داديم که مميز حسن و قبح، و نفع و ضرر، و خير و شر، و سعادت و شقاوت، و
جلد 17 - صفحه 312
نجات و هلاکت، و خوبي و بدي است، و تمام اسباب را هم در دسترس او قرار داديم از اجزاء و اعضاء بدني و قوي و حواس ظاهريه و باطنيه از سمع و بصر و شم و ذوق و لمس و حس مشترک و حافظه و عاقله و متخيله و غير اينها، و براي تعيش و زندگاني او تمام اسباب را خلق کرديم که:
ابر و باد و مه و خورشيد و فلک در کارند || تا تو ناني بکف آري و بغفلت نخوري
همه از بهر تو سرگشته و فرمان بردار || شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبري
در حديث قدسي است که فرمود:
(خلقت الخلق لاجلک و خلقتک لاجلي).
قسم دوم، هدايت تشريعي از ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و نصب هداة دين از ائمه طاهرين و علماء عاملين و ارشاد مرشدين و ابلاغ مبلغين و غير اينها.
قسم سوم: تأييدات و توفيقات و الهامات خاصه نسبت بکساني که سلوک طريق کنند و نصرت آنها و دفع مضار و دشمن، و غلبه بر آنها و ساير تأييدات لذا ميفرمايد:
إِنّا هَدَيناه‌ُ السَّبِيل‌َ لکن انسان دو دسته شدند.
إِمّا شاکِراً که در طرف اقليت هستند که ميفرمايد: وَ قَلِيل‌ٌ مِن عِبادِي‌َ الشَّکُورُ سبأ آيه 12. و سه قسم شکر داريم شکر قلبي که بداند جميع اينکه نعم و تفضلات از جانب حق است بدون استحقاق شيئي از آنها و قدردان آنها باشد، و شکر عملي که هر نعمتي را بمصرف آنچه منظور الهي باشد صرف کند و بر خلاف آن بمصرف نرساند، و شکر لساني الحمد للّه شکر اللّه بالاخص در حال سجده بلکه در جميع حالات. و يکي از فوائد بزرگ شکر زيادتي نعمت است که ميفرمايد: وَ إِذ تَأَذَّن‌َ رَبُّکُم لَئِن شَکَرتُم لَأَزِيدَنَّکُم وَ لَئِن کَفَرتُم إِن‌َّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ابراهيم آيه 7.
وَ إِمّا کَفُوراً کفران نعمت هم سه قسم است. يک قسم اينکه مستند بخدا نداند و مستند باسباب بداند و خود را مستحق آنها بداند و قدردان نباشد، و يک قسم صرف معاصي و قبايح و اعمال زشت کند. و يک قسم آنکه در مقابل آن هيچگونه عباداتي
جلد 17 - صفحه 313
انجام ندهد نه عملا و نه قلبا و نه لسانا.