اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد فَتَنّا قَبلَهُم قَوم‌َ فِرعَون‌َ وَ جاءَهُم رَسُول‌ٌ کَرِيم‌ٌ «17»
و هر آينه بتحقيق ما مبتلا کرديم پيش از اينها قوم فرعون را و آمد آنها
جلد 16 - صفحه 81
را پيغمبر محترمي.
وَ لَقَد فَتَنّا قَبلَهُم قَوم‌َ فِرعَون‌َ از براي فتنه معاني بسياري دارد:
1- بمعني فساد و ظلم و اذيّت مثل آيه شريفه: إِن‌َّ الَّذِين‌َ فَتَنُوا المُؤمِنِين‌َ وَ المُؤمِنات‌ِ ثُم‌َّ لَم يَتُوبُوا فَلَهُم عَذاب‌ُ جَهَنَّم‌َ وَ لَهُم عَذاب‌ُ الحَرِيق‌ِ بروج آيه 10. و اصحاب اخدود مؤمنين و مؤمناتي بودند که آنها را ميانه آتش انداختند و سوزانيدند و شرح حال آنها در همان سوره بروج ميآيد، و نيز در آيه شريفه ميفرمايد: وَ الفِتنَةُ أَشَدُّ مِن‌َ القَتل‌ِ بقره، آيه 187. وَ الفِتنَةُ أَکبَرُ مِن‌َ القَتل‌ِ بقره، آيه 214.
2- بمعني امتحان است چنانچه ميفرمايد: الم أَ حَسِب‌َ النّاس‌ُ أَن يُترَکُوا أَن يَقُولُوا آمَنّا وَ هُم لا يُفتَنُون‌َ وَ لَقَد فَتَنَّا الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم فَلَيَعلَمَن‌َّ اللّه‌ُ الَّذِين‌َ صَدَقُوا وَ لَيَعلَمَن‌َّ الکاذِبِين‌َ عنکبوت، آيه 1 و 2. و امتحانات الهي بسيار است و نسبت باشخاص مختلف است بسا بغني و فقر، بسا ببلا و نعمت، بسا بصحّت و مرض، بسا بعزّت و ذلّت و غير اينها.
3- بمعني عذاب و هلاکت است که ظاهر امر در اينکه آيه شريفه باشد.
وَ لَقَد فَتَنّا قَبلَهُم قَوم‌َ فِرعَون‌َ يعني قبل از کفّار و مشرکين زمان شما که آنها را مبتلا کرديم ببلاهاي زيادي که ميفرمايد: فَأَرسَلنا عَلَيهِم‌ُ الطُّوفان‌َ وَ الجَرادَ وَ القُمَّل‌َ وَ الضَّفادِع‌َ وَ الدَّم‌َ (الي قوله تعالي) فَانتَقَمنا مِنهُم فَأَغرَقناهُم فِي اليَم‌ِّ ...
الآية اعراف، آيه 130 الي 132. و اينکه براي تنبّه قوم است از مشرکين و کفّار زمان حضرت رسالت که شما هم در معرض اينگونه عذاب‌ها و بلاها هستيد اگر ايمان نياورديد.
وَ جاءَهُم رَسُول‌ٌ کَرِيم‌ٌ حضرت موسي (ع) که هم رسول بود و هم کليم اللّه بود و هم صاحب کتاب بود و هم اولو العزم بود، و شما هم پيغمبري مثل حضرت رسول براي شما آمده که أفضل جميع انبياء، و کتابش أفضل جميع کتب و معجزه باقيه او است، و اوصيائش افضل جميع أوصياء، و دينش أفضل جميع اديان، و امّتش أفضل جميع امم، و شريعتش افضل جميع شرايع، و خاتم النبيّين و سيّد المرسلين و شفيع يوم الدين است.