تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَرْسَلْنا نُوحاً إِلى قَوْمِهِ أَنْ أَنْذِرْ قَوْمَکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ «1» قالَ يا قَوْمِ إِنِّي لَکُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ «2» أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اتَّقُوهُ وَ أَطِيعُونِ «3» يَغْفِرْ لَکُمْ مِنْ ذُنُوبِکُمْ وَ يُؤَخِّرْکُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ أَجَلَ اللَّهِ إِذا جاءَ لا يُؤَخَّرُ لَوْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ «4»
قالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلاً وَ نَهاراً «5» فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلاَّ فِراراً «6» وَ إِنِّي کُلَّما دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصابِعَهُمْ فِي آذانِهِمْ وَ اسْتَغْشَوْا ثِيابَهُمْ وَ أَصَرُّوا وَ اسْتَکْبَرُوا اسْتِکْباراً «7» ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهاراً «8» ثُمَّ إِنِّي أَعْلَنْتُ لَهُمْ وَ أَسْرَرْتُ لَهُمْ إِسْراراً «9»
فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کانَ غَفَّاراً «10» يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْکُمْ مِدْراراً «11» وَ يُمْدِدْکُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَلْ لَکُمْ جَنَّاتٍ وَ يَجْعَلْ لَکُمْ أَنْهاراً «12» ما لَکُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً «13» وَ قَدْ خَلَقَکُمْ أَطْواراً «14»
ترجمه
همانا ما فرستاديم نوح را بسوى قومش که بيم ده قوم خود را پيش از آنکه بيايد آنها را عذابى دردناک
گفت اى قوم من همانا من براى شما بيم دهنده‌اى هستم آشکارا
که بندگى کنيد خدا را و بترسيد از او و اطاعت کنيد مرا
مى‌آمرزد براى شما گناهانتان را و تأخير مى‌اندازد هلاک شما را تا مدّت نامبرده شده همانا مدّت نامبرده خدا وقتى که آمد تأخير افکنده نميشود اگر باشيد که بدانيد
گفت پروردگارا همانا من خواندم قوم خود را شب و روز
پس نيفزود آنانرا خواندن من مگر گريختن
و همانا من هرگاه خواندم آنها را تا بيامرزيشان قرار دادند انگشتان خود را در گوشهاشان و بسر کشيدند جامه‌هاشان را و پا فشارى کردند و سرکشى نمودند سرکشى نمودنى
پس همانا من خواندم آنها را به آواز بلند
پس همانا من دعوت را آشکار نمودم براى آنها و پنهان نمودم
جلد 5 صفحه 278
براى آنان پنهان نمودنى
پس گفتم آمرزش بطلبيد از پروردگارتان همانا او است بسيار آمرزنده
ميفرستد بر شما باران پى در پى
و مدد ميکند شما را بمالها و پسران و پديد ميآورد براى شما باغها و پديد ميآورد براى شما نهرها
چيست براى شما که نميترسيد مر خدا را از جهت عظمت
با آنکه بتحقيق آفريد شما را بطورهاى مختلف با يکديگر.
تفسير
خداوند متعال حضرت نوح را که اوّل انبياء اولوا العزم است برسالت نزد قوم خود فرستاد تا آنها را بترساند از عذاب خدا در صورت مخالفت از اوامر او قبل از آنکه نازل شود بر آنها و او مأموريّت خود را انجام داد و با کمال ملاطفت بآنها فرمود اى قوم و قبيله من همانا من از جانب خداوند مأمورم که شما را بترسانم با بيّنه و برهان از عذاب خدا که بر شما نازل خواهد شد در صورتى که دست از پرستش بت و ساير اعمال قبيحه خود بر نداريد پس بايد عبادت کنيد خداى يگانه را و از او بترسيد و اطاعت کنيد مرا در آنچه از جانب او براى شما از احکام بيان مينمايم تا خداوند گناهان گذشته شما را بيامرزد و گفته‌اند کلمه من براى تبعيض است تا شامل نشود گناهان آينده آنها را و موجب غرور آنها و جرئت بر معصيت نگردد و ظاهرا من زائده باشد براى تقويت عامل چون لکم فاصله شده و اگر کلمه من هم نبود کلام دلالت بر مغفرت گناهان آينده نداشت و نيز تأخير بيندازد هلاک شما را به اجلهاى معلّقه بر معاصى و بعذاب دنيوى تا برسد اجل حتمى شما که قابل تأخير نيست چون اين قسم اجل مقدّر الهى وقتى برسد مهلت نميدهد و تأخير نمى‌افتد و اگر شما دانا بوديد ميدانستيد که اجل معلّق بتوبه و اعمال صالحه دفع ميگردد و اجل حتمى چاره‌اى ندارد و چون آنها نصايح مشفقانه آنحضرت را بسمع قبول تلقّى ننمودند عرضه داشت پروردگارا من آنها را شبانه روز دعوت نمودم ولى مع الاسف نيفزود دعوت من بر سلوک آنها مگر تنفّر و فرار از اطاعت و قبول را و هر چه من خواندم آنها را بسوى تو که ايمان بياورند و بسبب آن تو از معاصى آنان بگذرى انگشتها در گوشها نهادند و جامه‌ها بر سر کشيدند که مرا نه بينند و صداى مرا نشنوند و باقى ماندند بر کفر و ضلالت و سرکشى
جلد 5 صفحه 279
کردند و عازم شدند بر معصيت ولى باز من بوظيفه خود عمل نمودم و با صوت بلند آنها را خواندم و هر قسم ممکن بود از علنى و سرّى در ارشاد و نصيحت آنها کوتاهى نکردم باين بيانات که بيائيد توبه کنيد خدا آمرزنده و مهربان است مزارع و باغهاى شما که خشک شده و از دست رفته بواسطه نيامدن باران و زنان شما که نازا شده‌اند چنانچه در سوره هود گذشت از رحمت الهى و باران فراوان پى در پى آباد خواهد شد و نهرهاى شما جارى خواهد گرديد مانند آنکه خداوند تازه آنها را بشما عنايت فرموده و اموال شما بفضل الهى زياد ميشود و زنان شما اولاد آور ميگردند و پسرانى که کمک شما باشند خداوند بشما کرم ميفرمايد چه ميشود شما را که از عظمت خدا نميترسيد چنانچه قمّى ره از امام باقر عليه السّلام در ذيل اين آيه نقل نموده و اهل لغت تصريح نموده‌اند که رجاء در اينجا بمعناى خوف است و اگر اين تصريحات نبود رجاء بمعناى اعتقاد انسب بود و وقار بمعناى ثبات يعنى چرا معتقد به ثبات خدا نسبت بمواعيدش نيستيد و بعضى هم گفته‌اند و اطوار در روايت قمّى ره باختلاف اهواء و ارادات و مشيّات تفسير شده و بعضى آنرا بأطوار خلقت از خاک و نطفه و علقه و مضغه و عظام و لحوم و خلق آخر که دلالت بر عظمت قدرت حق دارد تفسير نموده‌اند و ظاهرا اعمّ از اينها و احوال مختلفه و عوارض طاريه تا آخر عمر باشد و اللّه اعلم.