اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
تَعرُج‌ُ المَلائِکَةُ وَ الرُّوح‌ُ إِلَيه‌ِ فِي يَوم‌ٍ کان‌َ مِقدارُه‌ُ خَمسِين‌َ أَلف‌َ سَنَةٍ «4»
عروج پيدا ميکنند ملائکه و روح بسوي خداي متعال در روزي که هست مقدار او پنجاه هزار سال. گفتند: مراد از روح جبرئيل است و تخصيص بذکر براي عظمت او است بين ملائکه مثل آيه: تَنَزَّل‌ُ المَلائِکَةُ وَ الرُّوح‌ُ فِيها بِإِذن‌ِ رَبِّهِم مِن کُل‌ِّ أَمرٍ سَلام‌ٌ هِي‌َ
جلد 17 - صفحه 184
حَتّي مَطلَع‌ِ الفَجرِ در شب قدر، و مراد از يوم در اخبار دارد: روز قيامت است چنانچه از کافي مسندا از حضرت صادق (ع) روايت کرده فرمود:
(فحاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا فان للقيامة خمسين موقفا کل موقف مقداره الف سنة ثم تلي: في يوم کان مقداره خمسين الف سنة).
و همين حديث را شيخ طوسي بسند بسيار معتبر از آن حضرت روايت کرده و مفيد در امالي و غير اينها و اينکه سند بسيار معتبر است، لکن مفسرين عامه بعضي گفتند: مراد عمر دنيا است از اول خلقت آسمانها و زمين و جن و انس و حيوانات تا فناء دنيا که نه اولش معلوم است و نه آخرش، و بعضي گفتند: مراد فاصله بين کره زمين است تا آسمان هفتم که اگر انسان بخواهد سير کند پنجاه هزار سال طول ميکشد و ملائکه در يک روز سير ميکنند و بطلان اينکه دو از نفس آيه معلوم ميشود زيرا نفس آيه يک روز را بيان ميفرمايد که اينکه مقدار است و عمر دنيا يک روز نيست و سير ملائکه مربوط بمقدار طول روز نيست، و در حديث از حضرت رسالت (ص) است که در روز قيامت اگر حساب محول شود بغير خداي متعال پنجاه هزار سال طول ميکشد و لکن خداوند در يک ساعت بحساب شما رسيدگي ميکند و در حديث ديگر از آن حضرت فرمود:
(انه يخف علي المؤمن حتي يکون اخف عليه من صلوة مکتوبة في الدنيا).
و در حديث ديگر از حضرت صادق است که: مراد رجعت رسول اللّه است پنجاه هزار سال و رجعت امير المؤمنين چهل و چهار هزار سال.
اقول: معتبر همان تفسير اول است و کلام مفسرين اعتبار ندارد و اينکه اخبار اخيره بر فرض صحت منافي نيست زيرا حساب يکي از مواقف خمسين است و البته نسبت باشخاص تفاوت ميکند بلکه بعضي بدون حساب وارد بهشت ميشوند يا قعر جهنم ميافتند و دوره رجعت هم چون متصل بقيامت است انتهاي او را احدي غير خدا نميداند.