آیه ۴ سوره معارج

سوره معارج(المعارج)، آیه ۴ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۸

تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ

فرشتگان و روح [= فرشته مقرّب خداوند] بسوی او عروج می‌کنند در آن روزی که مقدارش پنجاه هزار سال است!

معنی کلمات و عبارات
«تَعْرُجُ»: بالا می‌رود. صعود می‌کند. «الرُّوحُ»: جبرئیل. ذکر آن به خاطر اهمّیّت ویژه جبرئیل در میان سائر فرشتگان است. اصلاً جبرئیل نماد بزرگی بوده و جنبه سردستگی فرشتگان را دارد. «یَوْمٍ»: مراد مدّت و زمان است. برخی آن را روز قیامت دانسته‌اند. «خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَةٍ»: پنجاه هزار سالِ اینجا، و یا هزار سالِ سوره سجده، آیه برای تکثیر است. روی هم رفته بیانگر این واقعیّت است که برابر الفبای انسانها، صدرنشینی خدا، آن اندازه بالا است که اگر انسانها بخواهند با وسائل معمولی و ساختار علمی خود به سوی او رهسپار شوند، هزار سال و چه بسا پنجاه هزار سال و بیشتر و کمتر طول بکشد. خلاصه خدا بر تخت سلطنت کائنات است و رفیع‌الدرجات است، و این ما را بس.
نزول
نکات آیه
۱ - عروج و صعود ملائکه و جبرئیل به سوى خدا (به صعودگاه ها و جایگاه هاى بلند مرتبه) در قیامت براى دریافت فرامین الهى و اجراى آن «تعرج الملئکة و الروح إلیه» مقصود از «روح» روح الامین و جبرئیل است. ضمیر در «إلیه» به «اللّه» بازمى گردد; به این اعتبار که خداوند که صاحب معارج است. بر این اساس مقصود آیه شریفه، این حقیقت است که فرشتگان براى دریافت فرمان هاى الهى، به صعودگاه و جایگاه دریافت آنها عروج مى کنند و چون خداوند صاحب این جایگاه ها و صعودگاه ها است، فرشتگان در حقیقت به سوى او عروج خواهند کرد. ۲ - فرشتگان و جبرئیل، کارگزاران الهى در عرصه قیامت «تعرج الملئکه و الروح إلیه» ۳ - جبرئیل، فرشته اى با عظمت و بلندمرتبه در سلسله فرشتگان و کارگزاران الهى در عالم «تعرج الملئکه و الروح إلیه» مطلب یاد شده، از اختصاص به ذکر یافتن «روح» به دست مى آید. ۴ - عرصه محشر و حساب رسى خلایق، پنجاه هزار سال به طول مى انجامد. «فى یوم کان مقداره خمسین ألف سنة» ۵ - عرصه محشر و حساب رسى خلایق در آن، بسیار طولانى است. «فى یوم کان مقداره خمسین ألف سنة» برداشت یاد شده، بنابراین احتمال است که عدد یاد شده در آیه شریفه، صرفاً براى بیان کثرت است. ۶ - روز قیامت، روزى بس دشوار و اندوه بار براى خلایق «فى یوم کان مقداره خمسین ألف سنة» برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که در زبان عرب، اوقات سخت و خزن آور را، به طولانى بودن آن و زمان هاى راحتى و شادمانى را به کوتاه بودن آن توصیف مى کنند.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۷ - «روى عن أبى عبداللّه(ع) أنّه قال: لو ولى الحسابَ غیرُ اللّه لمکثوا فیه خمسین ألف سنة من قبل أن یَفْرُغُوا و اللّه سبحانه یفرغ من ذلک فى ساعة; [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۵۳۱; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۴۱۵، ح ۱۶.] از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: اگر حساب رسى قیامت را کسى غیر خدا به عهده گیرد، هر آینه [مردم ]در آن جا پنجاه هزار سال باید توقف کنند; قبل از این که از حساب فارغ شوند; ولى خداى سبحان در کمتر از ساعتى از [حساب رسى] آنان فارغ مى شود». ۸ - «عن على بن الحسین(ع): ...و إنّ للّه تبارک و تعالى بِقاعاً فى سماواته فمن عُرِجَ به إلیها فقد عُرِجَ به إلیه ألاتسمع اللّه عزّوجلّ یقول: «تعرج الملائکة و الروح إلیه»...; [منبع: توحید صدوق، ص ۱۷۷، ح ۸; نورالثقلین، ج ۵، ص ۴۱۵، ح ۱۴.] از امام سجاد(ع) روایت شده است: ...براى خداى تبارک و تعالى در آسمان ها، بقعه هایى هست، پس هر کس به یکى از آنها عروج داده شود، به سوى خدا عروج داده شده است. آیا کلام خداى عزّوجلّ را نشنیده اى که مى فرماید: (تعرج الملائکة و الروح إلیه)...». ۹ - «عن حفص بن غیاث القاضى قال: سمعت أباعبداللّه جعفر بن محمّد(ع) یقول: ... فإنّ للقیامة خمسین موقِفاً کلّ موقف مقام ألف سنة ثمّ تلا هذه الآیة: «فى یوم کان مقداره خمسین ألف سنة»; [منبع: أمالى شیخ طوسى، ج ۱، ص ۱۰۹; نورالثقلین، ج ۵، ص ۴۱۳، ح ۱۰.] از حفص بن غیاث روایت شده که گفت: شنیدم که امام صادق(ع) مى فرمود: براى قیامت پنجاه موقف (ایستگاه) است که هر کدام از آنها هزار سال طول مى کشد. سپس امام(ع) این آیه را تلاوت فرمود: (فى یوم کان مقداره خمسین ألف سنة).

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۶)
  • یک روز قیامت، برابر با پنجاه هزار سال دنیا
  • گردش روز، ابزاری دقیق برای تقویم و شمارش سال+۳ آیه
  • سال، از ابزارهای تقویم و تعیین ازمنه+۴ آیه
  • روز، ابزاری برای محاسبه در قیامت+۴ آیه
  • سال، از وسایل محاسبه در روز قیامت+۴ آیه
  • جبرییل، موجودی روحانی و غیر جسمانی+۷ آیه
  • عروج جبرییل به پیشگاه خداوند، در قیامت
  • جبرییل، فرشتهای با عظمت و بلند مرتبه در سلسله فرشتگان و کارگزاران الهی+۲ آیه
  • روح، از نامهای جبرییل+۴ آیه
  • روز قیامت، برابر با پنجاه هزار سال دنیا
  • ایمان به معاد و باور به کیفر شدن کفار، زمینه صبر و بردباری+۲ آیه
  • قیامت، روزی به اندازه پنجاه هزار سال
  • عروج جبرییل به پیشگاه خدا، در قیامت
  • از جا کنده شدن کوهها و در هم کوبیده شدن انها، از نشانه های پایان دنیا و اغاز قیامت+۶ آیه
  • عروج ملایکه به سوی خدا، در قیامت+۱ آیه
  • عروج ملایکه به سوی خدا، در قیامت
واژه‌ها