اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَسَتُبصِرُ وَ يُبصِرُون‌َ «5» بِأَيِّکُم‌ُ المَفتُون‌ُ «6»
پس زود باشد که ببيني و آنها هم ببينند بکداميک از شماها جنون عارض شده شما مجنوني يا آنها در جنون هستند.
فَسَتُبصِرُ اشاره بيوم القيامه است که کفار و مشرکين و ضالين و مضلين در اشد عذاب دچار ميشوند و مؤمنين مشمول تفضلات الهي ميگردند.
وَ يُبصِرُون‌َ خود آنها هم درک ميکنند و عذاب را مشاهده ميکنند که دارد يکي از عذابهاي آنها اينکه است که بهشت را و اهل بهشت را و نعمتهاي او را مشاهده ميکنند تا اندوه و غم و حسرت آنها زيادتر گردد که خود را از اينکه فيوضات محروم کردند و اهل بهشت جهنم و عذابها و اهل آن را نظر ميکنند که بيشتر خوشنود و فرحناک شوند که
جلد 17 - صفحه 126
از همچو عذابها نجات پيدا کردند.
بِأَيِّکُم‌ُ المَفتُون‌ُ فتنه بمعني بليه و ابتلاء است شامل هر شري و هر مصيبتي و هر بلائي ميشود چنانچه ميفرمايد: أَنَّما أَموالُکُم وَ أَولادُکُم فِتنَةٌ انفال آيه 28، يعني بلاء اسباب گرفتاري و عذاب ميشوند، وَ اتَّقُوا فِتنَةً لا تُصِيبَن‌َّ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا مِنکُم خَاصَّةً انفال آيه 25، وَ مَن يُرِدِ اللّه‌ُ فِتنَتَه‌ُ فَلَن تَملِک‌َ لَه‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ شَيئاً مائده آيه 45.
يعني عذابه الي غير ذلک از آيات و در اينکه آيه مراد از مفتون ابتلاء بجنون است که کفار نسبت بانبياء ميدادند فرداي قيامت معلوم ميشود که کداميک از انبياء و کفار مبتلاي بجنون بودند.
سؤال: اگر فرداي قيامت معلوم شود که کفار مجنون بودند پس مجنون تکليف ندارد براي چه عقوبت ميشود!- جواب: نه مراد جنون رافع تکليف باشد بلکه مراد اينکه است که مثل مجنون که عقل خود را منکوب هوي و هوس کرده اينها هستند چنانچه در بسياري از آيات ميفرمايد:
أَکثَرُهُم لا يَعقِلُون‌َ نه اينکه اصلا عقل نداشتند که رافع تکليف باشد بلکه بر طبق عقل رفتار نکردند مثل صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَعقِلُون‌َ بقره آيه 166، و الا اينها هم گوش داشتند و هم چشم هم زبان ولي در امر دين اينها را بکار نميبردند، و ممکن است بگوئيم: مراد از مفتون عذاب است که معلوم ميشود کداميک معذب ميشوند، و ممکن است مراد فساد باشد که کداميک مفسد روي زمين بودند مثل آيه: وَ الفِتنَةُ أَشَدُّ مِن‌َ القَتل‌ِ بقره آيه 187، و مثل: وَ الفِتنَةُ أَکبَرُ مِن‌َ القَتل‌ِ بقره آيه 214 چون نسبت فسادهم بانبياء ميدادند که فرعونيان گفتند بفرعون: أَ تَذَرُ مُوسي وَ قَومَه‌ُ لِيُفسِدُوا فِي الأَرض‌ِ اعراف آيه 127.