سوره قلم(القلم)، آیه ۵ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۴
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۵ تا ۷
سید ابوالحمد مهدى بن نزار الحسینى بعد از نه واسطه از ضحاک بن مزاحم و نیز محمد بن العباس هم بعد از پنج واسطه از ضحاک بن مزاحم روایت کند که گفت: هنگامى که رسول خدا على بن ابىطالب را مقدم میداشت و وى را بزرگ مى شمرد. قریش مى گفتند: روش محمد به جنون و دیوانگى کشیده شده است لذا اوائل آیات این سوره تا این آیات به همین منظور نازل گردید و مراد از راه راست خدا در آیه «هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ» که کفار از آن گمراه شده اند، وجود على بن ابىطالب است. محمد بن العباس بعد از شش واسطه از ابوایوب انصارى نقل کند که وقتى که پیامبر دست على را بلند کرد و فرمود: من کنت مولاه فعلى مولاه. عده اى از مردم گفتند: پیامبر درباره على روش جنونآمیز و گمراهى پیش گرفته است لذا آیات ۵ و ۶ نازل شد. امام صادق علیهالسلام فرماید: عمر بن الخطاب روزى على بن ابىطالب را ملاقات نمود و گفت: شنیدم که گفته اى آیات ۵ و ۶ سوره قلم درباره من و رفیق من نازل شده است. على در جواب فرمود: آیا میخواهى تو را درباره آیه «وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ» و آیه «فَهَلْ عَسَیتُمْ إِنْ تَوَلَّیتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَکمْ» خبر بدهم که براى بنىامیه نازل شده است. عمر گفت: این موضوعات دروغ است و بنىامیه به ارحام خود بهتر میرسند. احمد بن محمد بن خالد البرقى بعد از دو واسطه از جابر و او از امام باقر علیهالسلام و ایشان از پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم روایت کنند که فرمود: هر شخص مؤمنى که مرا دوست بدارد، على را نیز دوست میدارد و اگر کسى مرا دوست بدارد و با على دشمن باشد در ایمان آوردن خود دروغ گفته است. دو نفر از منافقین که این گفتار را از پیامبر مى شنیدند، گفتند: کار رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره على به گمراهى و دیوانگى کشیده شده است لذا این آیات با آیات ۸ و ۹ و ۱. در این باره نازل گردیده است.
تفاسیر مجمع البیان و برهان. البرهان فی تفسیر القرآن. تفاسیر على بن ابراهیم و برهان. البرهان فی تفسیر القرآن.
نکات آیه
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۳ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۳ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۵۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۵–۷ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۵–۷ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۵–۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۵–۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱)
- تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۲ آیه
- مشرکان، مورد تهدید خداوند به عذاب+۳ آیه
- پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، مبرّا و منزّه از جنون+۸ آیه
- اگاهی کافران در قیامت، از جنون دنیایی خویش+۱ آیه
- کفر و حقناپذیری مشرکان، نشانه جنون و دیوانگی+۱ آیه
- مشرکان، مورد تهدید خداوند به کیفر و عذاب+۲ آیه
- تهمت جنون به پیامبر(صلی الله علیه واله) باعث گمراهی+۳ آیه
- اگاهی کافران در قیامت، از جنون دنیایی خویش+۱ آیه
- کفر و حق ناپذیری، نشانه جنون و دیوانگی کافران+۱ آیه
- ارامش بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله با خطاب تسلّیبخش+۱ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر اتّهام جنون به ان حضرت، از ناحیه مشرکان+۱۲ آیه