تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَ قَدْ کانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَ هُمْ سالِمُونَ (43)
خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ: در حالتى که فرو افتاده باشد چشمهاى آنها، به جهت هول و ترس، نتوانند چشم بگشايند و سر بلند کنند. تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ: برسد و فرو گيرد ايشان را خوارى و نگونسارى به جهت ندامت و حسرت. پس بيان علت ذلت فرمايد که: وَ قَدْ کانُوا يُدْعَوْنَ: و بتحقيق بودند در دنيا خوانده مى‌شدند، يعنى مأمور گشتند، إِلَى السُّجُودِ وَ هُمْ سالِمُونَ: به سجده کردن خداى را در حالتى که تندرست بودند و قادر بر آن، يعنى با وجود صحت بدن، ترک آن مى‌نمودند، لا جرم در اين روز جز حسرت و ندامت بهره ندارند. سعيد بن جبير گفته: مراد داعى مؤذن است، يعنى استماع حىّ على خير العمل، مى‌کردند و اجابت آن نمى‌نمودند.
از حضرت باقر عليه السّلام مروى است در بيان اين آيه فرمود: مردمان درمانده شوند در آن روز، و هيبت عظيم بر ايشان طارى، ديدهاى ايشان باز ماند، و دلهاى ايشان به گلوى رسد، و اين به جهت آن باشد که ايشان در دنيا استطاعت داشتند به اوامر الهى قيام نمايند و از نواهى اجتناب کنند، ايشان به
«1» مدرک ياد شده، صفحه 387. روايت منهج از أبو موسى اشعرى است.
جلد 13 - صفحه 279
جاى نياوردند و حدود الهى را هيچ پنداشتند. «1»