سوره قلم(القلم)، آیه ۴۳ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۶
خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ
این در حالی است که چشمهایشان (از شدّت شرمساری) به زیر افتاده، و ذلّت و خواری وجودشان را فراگرفته؛ آنها پیش از این دعوت به سجود میشدند در حالی که سالم بودند (ولی امروز دیگر توانایی آن را ندارند)!
معنی کلمات و عبارات
«خَاشِعَةً»: به زیر افتاده (نگا: قمر / . حال است. «تَرْهَقُهُمْ»: ایشان را در بر میگیرد. آنان را فرا میگیرد (نگا: یونس / و ).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - ظهور و بروز ذلّت و ترس، در دیدگان کافران و مشرکان در عرصه قیامت «خشعة أبصرهم»
۲ - ذلّت و خوارى، تمامى وجود کافران و مشرکان را در قیامت فرا مى گیرد. «ترهقهم ذلّة»
۳ - فراخوانده شدن کافران و مشرکان به سجده و خضوع در برابر خداوند در دنیا و امتناع آنان از این کار «و قد کانوا یدعون إلى السجود و هم سلمون»
۴ - نماز، از ارکان عملى دین و نشانه اصلى دین دارى است. «و قد کانوا یدعون إلى السجود و هم سلمون»
به گفته مفسران، مقصود از سجود و فراخوانده شدن کافران به آن، نماز است که در آیات گوناگون، همگان به این عبادت فراخوانده شده اند.
۵ - سجده و خضوع، رکن اصلى و روح نماز است. «یدعون إلى السجود»
از این که به جاى نماز، سجود و خضوع مطرح شده است، مى توان مطلب یاد شده را به دست آورد.
۶ - مکلف بودن کافران به فروع دین و انجام فرائض (همچون نماز) «یدعون إلى السجود و هم سلمون»
۷ - سلامت و توانایى، از شرایط مکلف «یدعون إلى السجود و هم سلمون»
مطلب یاد شده، از قید «و هم سالمون» استفاده مى شود.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۴–۵۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۴۲–۴۳ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۴۲–۴۳ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۴۲–۴۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۴–۴۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
دعوت به خضوع بر خداسجده نمازسلامتی در تکلیفکافران و فروع دینکافران و نمازخضوع در نمازترس اخروی کافراندعوت به سجدهعصیان کافرانعصیان مشرکاننشانه های دینداریارکان دینذلت اخروی مشرکانتکلیف کافراندعوت از کافرانارکان نمازدعوت از مشرکانذلت اخروی کافرانشرایط تکلیفقدرت در تکلیفاهمیت نمازمشرکان در قیامتکافران در قیامتظهور حقایق در قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
- زندگانی محدود دنیا، تنها فرصت انسان برای پذیرش دعوت خدا+۲ آیه
- وجوب نماز بر کافران+۴ آیه
- سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
- نمایان شدن خشوع ذلّت بار، در چشمان مجرمان در قیامت+۲ آیه
- ظهور و بروز ذلّت و ترس، در دیدگاه کافران و مشرکان در قیامت+۲ آیه
- ظهور و بروز ذلّت در دیدگان مشرکان، در عرصه قیامت+۱ آیه
- تکذیب ایات قران، موجب گرفتاری به ذلّت و خواری در اخرت
- سجده، از ارکان اصلی نماز+۵ آیه
- ذلّت و بی ابرویی، پیامد شریک پنداشتن برای خدا+۳ آیه
- فراخوانی مشرکان در دنیا به سجده و خضوع در برابر خدا و عدم اجابت انان+۲ آیه
- حضور ذلّت بار مشرکان، در عرصه قیامت به پیشگاه خداوند+۱ آیه
- مشرکان جاهلی، منکر عالم اخرت+۱ آیه
- مشرکان صدر اسلام، مامور سجده در برابر خدا+۳ آیه
- عجز مشرکان از سجده در قیامت، در پی دعوت انان به سجده+۲ آیه
- لزوم استفاده به موقع از نعمت قدرت، در راه بندگی خداوند+۱ آیه
- توانایی کافران بر سجده و بندگی برای خداوند، در دنیا و سلب ان در قیامت+۱ آیه
- تضییع فرصت عبادت در دنیا از سوی کافران، با داشتن قدرت و سلامت+۱ آیه
- سجده و خضوع در برابر خدا، از تکالیف کافران
- کافران، مکلّف به ادای نماز+۲ آیه
- خضوع و سجده به درگاه الهی، از تکالیف کافران+۱ آیه
- رویگردانی کافران از سجده و خضوع به پیشگاه الهی در دنیا، موجب عجز انان از اجرای ان در قیامت+۱ آیه
- عجز و ناتوانی کفرپیشگان، از سجده و خضوع نزد خدا، در عرصه قیامت+۱ آیه
- نماز و سجده به درگاه الهی، از تکالیف کافران+۱ آیه
- رویگردانی کافران از نماز و سجده به درگاه الهی در دنیا، سبب عجز انان از انجام ان در قیامت+۱ آیه
- اگاهی و توجّه پیامبر صلی الله علیه و اله به احوال دشمنان در قیامت، زمینهساز صبر و شکیبایی حضرت در برابر انان+۱ آیه
- وجوب نماز بر کافران+۴ آیه
- سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
- وجوب تکلیف نماز، برکافران+۳ آیه
- وجوب نماز بر کافران+۴ آیه
- سجده، از واجبات نماز+۶ آیه