اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قالُوا لَو کُنّا نَسمَع‌ُ أَو نَعقِل‌ُ ما کُنّا فِي أَصحاب‌ِ السَّعِيرِ «10»
و گفتند اينکه افواج که داخل جهنم شدند بخزنه جهنم که: اگر ما فرمايشات انبياء را شنيده بوديم يا تعقل ميکرديم نبوديم از اصحاب آتش سوزنده.
وَ قالُوا اهل جهنم بخزنه جهنم.
لَو کُنّا نَسمَع‌ُ نه بسماع اذن زيرا انبياء بآنها رساندند و ابلاغ کردند و حجت را بر آنها تمام کردند بلکه سماع قلب يعني بدستور و فرمايشات آنها عمل کرده بوديم و بزبان ما حرف آنها را شنيده بوديم که ايمان آورده بوديم و اعمال صالحه بجا آورده بوديم و از معاصي اجتناب کرده بوديم و تقوي پيدا کرده بوديم.
أَو نَعقِل‌ُ هوي و هوس و حب جاه و دنيا و کبر و نخوت و قساوت و عناد و نکري و شيطنت قلب ما را سياه نکرده بود و پرده روي عقل ما نينداخته بود.
ما کُنّا فِي أَصحاب‌ِ السَّعِيرِ چنانچه کساني که شنيدند و تعقل کردند الان در بهشت متنعم هستند ما هم با آنها بوديم و فعلا حسرت آنها را ميخوريم و نادم و پشيمان هستيم.
جلد 17 - صفحه 98
تنبيه: همين نحوي که از براي سمع دو معني است چنانچه ذکر شد از براي بصرهم دو معني است يکي رؤيت مبصرات بچشم سر و يکي بينايي قلب و درک حقايق مي‌گويي: فلاني در فلان امر بصير است معرفت بخصوصيات آن دارد، و اطلاق سميع و بصير بر خداوند متعال هم دو معني دارد يکي عالم بمسموعات و مبصرات که از شئون عالم است مثل حکيم و مريد که علم بحکم و مصالح و علم بصلاح و فساد دارد، و يکي بمعني اجابت إِنَّک‌َ سَمِيع‌ُ الدُّعاءِ آل عمران آيه 33، و در نماز مي‌گويي: (سمع اللّه لمن حمده) يعني هر کس حمد تو را بجا آورد اجابت ميکني حوائج او را که در حديث دارد که از معصوم سؤال کردند که: چکنيم که تمام مؤمنين در حق ما دعا کنند!- فرمود بگوئيد: (الحمد للّه) زيرا تمام مؤمنين در حق شما در حال نماز دعا ميکنند ميگويند: (سمع اللّه لمن حمده) و همچنين بصير بمعني عالم بما في الضمير بندگان است: إِن‌َّ اللّه‌َ بَصِيرٌ بِالعِبادِ و قريب همين مفاد در بسياري از آيات داريم.
تنبيه آخر: عقل يکي از قواي روح انساني است که بمنزله آينه است در قلب که حقايق را درک ميکند و از امير المؤمنين است فرمود:
(العقل ما عبد به الرحمن و و اکتسب به الجنان)
و لذا عقل را رسول باطني گفتند و رسول را عقل خارجي اينکه دو از هم جدا نميشوند.