سوره ملک(الملك)، آیه ۲۲ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۳
أَفَمَن يَمْشِي مُكِبًّا عَلَىٰ وَجْهِهِ أَهْدَىٰ أَمَّن يَمْشِي سَوِيًّا عَلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ
آیا کسی که به رو افتاده حرکت میکند به هدایت نزدیکتر است یا کسی که راستقامت در صراط مستقیم گام برمیدارد؟!
معنی کلمات و عبارات
«مُکِبّاً»: نگونسار، بر رو افتاده. «سَوِیّاً»: راست قامت، راست و درست.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - کفر و بى ایمانى، راهى است لغزنده، پرپیچ و خم و بى مقصدى روشن «أفمن یمشى مکبًّا على وجهه أهدى»
آیه شریفه، ضرب المثلى براى انسان هاى کافر و مؤمن است. عبارت «مکبّاً على وجهه» (پى در پى به رو افتاده)، اشاره به لغزنده بودن راه کفر است و به قرینه «سویّاً» فهمیده مى شود که کافر، راه درست و مقصد خود را نمى شناسد و به قرینه «صراط مستقیم»، استفاده مى شود که راه کفر، پرپیچ و خم و ناهموار است.
۲ - راه اسلام، راهى هموار، مستقیم و داراى مقصدى روشن «أمّن یمشى سویًّا على صرط مستقیم»
۳ - امت اسلامى، امتى راست قامت، سرافراز و برخوردار از هدفى روشن در زندگى «أمّن یمشى سویًّا على صرط مستقیم»
۴ - زندگى و سرنوشت کافران و مسلمانان، هرگز برابر و همسان نیست. «أفمن یمشى مکبًّا على وجهه أهدى أمّن یمشى سویًّا على صرط مستقیم»
۵ - قابل مقایسه نبودن کافران و مسلمانان، امرى روشن، بدیهى و به دور از ابهام «أفمن یمشى مکبًّا على وجهه أهدى أمّن یمشى سویًّا على صرط مستقیم»
برداشت یاد شده، از استفهام تقریرى در (أفمن ... أمّن) استفاده مى شود.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۲۲–۲۴ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۲۲–۲۴ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۲۲–۲۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۲–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۲
روایات و احادیث
۶ - «عن أبى جعفر(ع) قال: إنّ القلوب أربعة: ...و أمّا المنکوس فقلبُ المشرک ثمّ قرء هذه الآیة: «أفمن یمشى مکبًّا على وجهه أهدى أمّن یمشى سویّاً على صراط مستقیم»...; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۴۲۳، ح ۲; معانى الأخبار، ص ۳۹۵- ، ح ۵۱.] از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: قلب ها چهارگونه اند ...اما قلب وارونه، قلب مشرک است. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «أفمن یمشى مکبّاً على وجهه أهدى أمّن یمشى على صراط مستقیم»...».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ثبات قدم مسلمانانقیاس کافران با مسلمانانلغزش کفرهدفداری مسلمانانواژگونی قلب مشرکانوضوح برتری مسلمانانگمراهی کفرفرجام مسلمانانفضایل مسلمانانویژگیهای اسلامفرجام کافران
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۴ آیه
- تشبیه استقامت و اعتدال مؤمن در ایمان، به حرکت انسان معتدل در راه مستقیم
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۴ آیه
- مقایسه کردن، از روشهای تربیتی قران+۳ آیه
- بدیهی بودن حسن و برتری حرکت، در صراط مستقیم+۱ آیه
- گمراهی، مانند راه رفتن با حالت نگونسار
- هدایت، همانند راه رفتن در راه مستقیم
- مشرکان، اشخاصی گمراه
- تشبیه دین حق، به صراط مستقیم+۲ آیه
- مساوی نبودن مؤمن سالک صراط مستقیم با مشرک+۱ آیه
- اسلام، صراط مستقیم الهی+۲ آیه
- تشبیه کافر (در تشخیص ندادن حق و باطل) به شخص صورت به زیرانداخته
- به زیرانداختن صورت، هنگام راه رفتن، سبب اختلال در حرکت و راه رفتن
- مساوی نبودن راه رفتن شخص صورت به زیرانداخته، با راه رفتن شخص راست قامت
- همسان نبودن انسان راست قامت و حرکت کننده در مسیر مستقیم، با شخص به رو افتاده و حرکت کننده در مسیر غیر مستقیم (کافر) از نگاه عقل
- احتجاج با مشرکان، راهی برای بیدار ساختن فطرت توحیدی مشرکان+۳ آیه
- قلب مشرکان، منحرف و واژگون از صراط مستقیم
- واژگونی قلب مشرکان، موجب هدایت نشدن انان به صراط مستقیم
- تشبیه کفر به راهی لغزنده، پر پیچ و خم و فاقد مقصد و هدفی روشن
- هشدار خدا به کافران، از فرجام شوم انان+۱ آیه
- کافران، بهره مند از نعمتهای خدا+۵ آیه
- بهره مندی از نعمتِ رفاه و اسایش، زمینه ناسپاسی و کفران+۲ آیه
- بی توجّهی به نعمت بودن قوّه بینایی از مصادیق کفران نعمت+۱ آیه
- بی توجّهی به نعمت بودن قوّه شنوایی از موارد کفران نعمت+۱ آیه
- استفاده نکردن از ابزار تعقل، از موارد کفران نعمت+۱ آیه
- مؤمنان، دارای اعتدال و استقامت در ایمان، همانند حرکت انسان در صراط مستقیم
- برخورداری کافران، از نعمتهای الهی در دنیا، به صورت موقّت و گذرا+۴ آیه