اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَمَن يَمشِي مُکِبًّا عَلي وَجهِه‌ِ أَهدي أَمَّن يَمشِي سَوِيًّا عَلي صِراطٍ مُستَقِيم‌ٍ «22»
آيا پس از اينکه بيانات کسي که ميرود برو افتاده بيشتر هدايت شده يا کسي که
جلد 17 - صفحه 111
ميرود ايستاده بتمام قد بسوي صراط مستقيم صراط الهي.
بدترين و سخت‌ترين مشي و راه طي کردن اينکه است که برو افتاده باشد و مثل کرم روي زمين راه رود آنهم راه بيراهه:
نه بمقصد برودني بسعادت برسد || رو بمسقط برود تا بهلاکت برسد
و بهترين طي طريق آن که مستقيم با قدمهاي باز کمر خميده نباشد مبتلا بدرد پا نباشد کمر درد نباشد قلبش آرام باشد اضطراب قلبي نداشته باشد نفسش بشماره نيفتاده باشد خسته نشده باشد آنهم در راه مستقيم تا نائل بمقصد و بسعادت برسد خدا ميفرمايد اينکه مشي و رفتن کدام بهتر است و هدايتش زيادتر است خداوند تشبيه فرموده طريقه کفار و اهل ضلالت را بکساني که برو افتاده راه ميپيمايند اما برو افتادگي آنها براي اينکه است که پشت بحق کرده و رو از حق و دين الهي برگردانيده چنانچه ميفرمايد:
بَل هُم قَوم‌ٌ يَعدِلُون‌َ نمل آيه 61.
و اما مشي تشبيه مشي زماني بمشي مکاني است که دوره عمر مشي آنها بر خلاف حق بوده و در عقايد و اخلاق و افعال که ميفرمايد:
أَ فَمَن يَمشِي مُکِبًّا عَلي وَجهِه‌ِ آنهم در سنگلاخ‌ها و پرتگاهها آنهم در سبل شيطاني و راههاي باطله آيا اينکه همچو آدمي.
أَهدي بيشتر هدايت شده که ميفرمايد: وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدنا عَلَيها آباءَنا وَ اللّه‌ُ أَمَرَنا بِها اعراف آيه 27.
أَمَّن يَمشِي سَوِيًّا عَلي صِراطٍ مُستَقِيم‌ٍ تشبيه فرمود استقامت در دين را به سوي که راست ايستاده بتمام وظايف ديني عمل ميکند با کمال جديت و هيچ کوتاهي در امر دين ندارد، علي صراط مستقيم دين حق است و صراط الهي است و هيچگونه انحراف ندارد که ميفرمايد: وَ أَن‌َّ هذا صِراطِي مُستَقِيماً فَاتَّبِعُوه‌ُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُل‌َ فَتَفَرَّق‌َ بِکُم عَن سَبِيلِه‌ِ انعام آيه 153. مکرر گفته‌ايم که راه حق و طريق الي اللّه و صراط مستقيم فقط يک راه است و سبل شيطاني و هواهاي نفساني و طرق باطله هزار است هر دسته بيکي از آن سبل رو کرده از اينکه جهت اهل باطل هزار برابر اهل حق هستند و بهمين
جلد 17 - صفحه 112
ملاک اهل جهنم هزار برابر اهل بهشت ميشوند و لذا جهنم جاي بسيار تنگ است که ميفرمايد: وَ إِذا أُلقُوا مِنها مَکاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِين‌َ فرقان آيه 13.
و اما بهشت بسيار وسيع است که هر يک بمقدار مد بصر مکان دارند لذا در بسياري از آيات اکثريت را نسبت بباطل داده و اقليت را نسبت باهل حق ميفرمايد:
وَ لکِن‌َّ أَکثَرَکُم لِلحَق‌ِّ کارِهُون‌َ زخرف آيه 78، أَکثَرُهُم لِلحَق‌ِّ کارِهُون‌َ مؤمنون آيه 72، و اما نسبت اقليت ميفرمايد: وَ قَلِيل‌ٌ مِن عِبادِي‌َ الشَّکُورُ سبأ آيه 12. و غير اينها از آيات. همين امروز نظر کنيد اهل حق مذهب شيعه اثني عشريه را آنهم منکر ضروري نباشد بدعت در دين نگذارد صالح و متقي باشد نسبت بساير طبقات چه نسبتي دارد.