اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
عَسي رَبُّه‌ُ إِن طَلَّقَکُن‌َّ أَن يُبدِلَه‌ُ أَزواجاً خَيراً مِنکُن‌َّ مُسلِمات‌ٍ مُؤمِنات‌ٍ قانِتات‌ٍ تائِبات‌ٍ عابِدات‌ٍ سائِحات‌ٍ ثَيِّبات‌ٍ وَ أَبکاراً «5»
اميد است پروردگار او اگر شما را طلاق دهد اينکه بدل ميفرمايد از براي او زوجه‌هاي بهتر از شما مسلمات مؤمنات باشند قانتات خاضعة و خاشعة باشند تائبات از کليه معاصي عابدات بعبادتهاي الهي اشتغال داشته باشند سائحات روي بطاعت و بندگي خدا ميروند چه ثيبه باشند يا باکره.
اقول: از مفهوم اينکه آيه استفاده ميشود که عايشه و حفصه نه مسلمه بودند و نه مؤمنه و نه نسبت بحضرت خضوع و خشوع و نه در پيشگاه الهي و نه تائبه از گناهان خود و نه اهل عبادت بودند و نه رو بخدا ميرفتند و همين آيه ما را کافي است بر صفات آنها.
عَسي رَبُّه‌ُ إِن طَلَّقَکُن‌َّ لکن حضرت نه اينها را طلاق ميداد و نه تبديل ميکرد بازواج ديگري زيرا نهي صريح فرموده خداي متعال او را که فرمود: لا يَحِل‌ُّ لَک‌َ النِّساءُ مِن بَعدُ وَ لا أَن تَبَدَّل‌َ بِهِن‌َّ مِن أَزواج‌ٍ وَ لَو أَعجَبَک‌َ حُسنُهُن‌َّ إِلّا ما مَلَکَت يَمِينُک‌َ احزاب آيه 52. ولي ممکن بود که ترخيص برسد از جانب الهي و اينکه جمله براي تهديد و تخويف آنها است که خدا ترخيص فرمايد لذا فرمود: عسي ربه که ترخيص الهي برسد و شما را طلاق دهد و اگر طلاق داد.
أَن يُبدِلَه‌ُ أَزواجاً بجاي شما ازواج ديگري باو عنايت فرمايد.
خَيراً مِنکُن‌َّ که بهتر از شما باشند و بهتر بودن آنها نه از جهت حسن و جمال تنها باشد بلکه از جهت ديانت که داراي اينکه صفات باشند:
مُسلِمات‌ٍ يا بمعني اسلام است يا بمعني تسليم اوامر خدا و رسول
جلد 17 - صفحه 75
مُؤمِنات‌ٍ که ايمان و يقين داشته باشند بخدا و رسول و دستورات آنها را عمل کنند.
قانِتات‌ٍ بمعني قنوت که در نماز هست، بعضي گفتند: بمعني اطاعت است که مطيع زوج باشد و مطيعه خدا، بعضي گفتند: بمعني خضوع و خشوع است، بعضي گفتند: اجتناب از قبايح و لغويات.
اقول: انسب بنظر ميآيد که اشتغال بذکر و دعا باشد چنانچه در قنوت نماز است.
تائِبات‌ٍ نسبت به گذشته‌ها.
عابِدات‌ٍ اهل عبادت و بندگي باشند.
سائِحات‌ٍ بعضي گفتند: رو بعبادت رفتن است، بعضي گفتند: صوم است. و انسب توجه بخدا و نظر و توکل باو است.
ثَيِّبات‌ٍ وَ أَبکاراً چه ثيبه باشند يا باکره يا هر دو قسمت.
اقول: ذکر اينکه صفات براي خيريت آنها است يعني آنها داراي اينکه صفات هستند که شما فاقد آنها هستيد، نه اسلام و تسليم، و نه ايمان و عقيده، نه اهل ذکر و عبادت، و نه توبه از کردارهاي خود، نه اطاعت فرمان خدا و رسول، لکن پيغمبر (ص) مأمور است که با اخلاق شما بسازد بعينه مثل اينکه دو مثل زن نوح و زن لوط است چنانچه در همين سوره بيان ميفرمايد و شرحش ميآيد.