آیه ۵ سوره تحریم

سوره تحریم(التحريم)، آیه ۵ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۶۰

عَسَىٰ رَبُّهُ إِن طَلَّقَكُنَّ أَن يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِّنكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُّؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَارًا

امید است که اگر او شما را طلاق دهد، پروردگارش به جای شما همسرانی بهتر برای او قرار دهد، همسرانی مسلمان، مؤمن، متواضع، توبه کار، عابد، هجرت‌کننده، زنانی غیرباکره و باکره!

معنی کلمات و عبارات
«مُسْلِمَاتٍ»: جمع مُسْلِمَة، مسلمان و فرمانبردار. «قَانِتَاتٍ»: جمع قَانِتَة، خاشع و خاضع. فروتن (نگا: نساء / ، احزاب / ). «سَآئِحَاتٍ»: جمع سَآئِحَة، روزه‌دار، گردنده (نگا: توبه / . «ثَیِّبَاتٍ»: جمع ثَیِّبْ، غیر دوشیزه. بیوه. «أَبْکَاراً»: جمع بِکْر، دوشیزه (نگا: واقعه / ).
نزول

سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۲۰ رویداد)
نکات آیه
۱ - تهدید شدن همسران خطاکار پیامبراکرم(ص) از سوى خداوند به طلاق، در صورت ادامه راه خطاى خویش و ترک توبه «عسى ربّه إن طلّقکنّ أن یبدّله أزوجًا خیرًا منکنّ» از لحن آیه شریفه استفاده مى شود که این آیه در مقام تهدید و هشدار است تا بلکه موجب بیدارى و تنبّه همسران رسول خدا شود; نه این که پیامبر(ص) تصمیم بر طلاق آنان داشت. گفتنى است اقدام نکردن پیامبر(ص) به طلاق همسرانش، مؤید همین مطلب است. ۲ - جایگزینى همسرانى شایسته تر براى پیامبر(ص)، در صورت عزم آن حضرت به طلاق زنان خطاکار خویش «عسى ربّه إن طلّقکنّ أن یبدّله أزوجًا خیرًا منکنّ» ۳ - وجود زنانى شایسته تر از همسران خطاکار پیامبر(ص)، براى همسرى آن حضرت «أن یبدّله أزوجًا خیرًا منکنّ» تهدید به جایگزینى زنان بهتر، نشان دهنده وجود چنین اشخاصى در جامعه آن زمان است. ۴ - داشتن همسر، امرى لازم براى پیامبر(ص) «أن یبدّله أزوجًا خیرًا منکنّ» از تهدید خداوند به جایگزین کردن زنانى دیگر - نه صرف طلاق - به جاى همسران رسول خدا، مطلب یاد دشده قابل استفاده است. ۵ - تشویق و ترغیب همسران خطاکار پیامبراکرم(ص) از سوى خداوند، به توبه و هماهنگ کردن خود با شرایط و برنامه هاى زندگى آن حضرت «إن تتوبا إلى اللّه ... عسى ربّه إن طلّقکنّ أن یبدّله أزوجًا خیرًا منکنّ» هشدار به طلاق و جایگزینى همسران دیگر - پس از توصیه به توبه - در حقیقت نوعى تشویق و ترغیب همسران خطاکار پیامبر(ص) به توبه و اصلاح رفتار خویش است. ۶ - تسلیم در برابر خداوند، ایمان به او، فرمانبرى از او، توبه، عبادت و روزه دارى، از اوصاف زنان شایسته در نگاه وحى «أزوجًا خیرًا منکنّ مسلمت مؤمنت قنتت تئبت عبدت سئحت» «قنوت» (مصدر «قانتات») به معناى اطاعت همراه با خضوع است (مفردات راغب). «سیاحت» (ماده «سائحات») به معناى سیر در زمین به منظور عبادت است. اهل لغت و مفسران گفته اند: از آن جا که روزه داران، تمام روز را بدون غذا سپرى مى کنند، به آنان «سائح» مى گویند (برگرفته از لسان العرب). ۷ - روزه، داراى جایگاهى بس بلند در میان اعمال عبادى «عبدت سئحت» ذکر اختصاصى روزه داران پس از عبادت کنندگان - با آن که روزه خود جزو عبادت است - مى تواند اشاره به نکته یاد شده باشد. ۸ - هجرت در راه خداوند، از اوصاف زنان شایسته و از ارزش هاى والا و ملاک هاى برترى* «خیرًا منکنّ ... سئحت» مقصود از «سائحات» مى تواند هجرت کنندگان باشد; زیرا مهاجران، همان کسانى اند که براى حفظ دین خود و انجام تکالیف الهى، به سرزمینى دیگر سفر مى کنند و بیشتر زنان مسلمان و همه همسران پیامبر(ص)، از مهاجران بودند و این خود از افتخارات هر مسلمانى به شمار مى آمد. ۹ - اسلام، ایمان، فرمانبرى، توبه، عبادت، روزه دارى [و هجرت] از ارزش هاى والا و ملاک هاى برترى در دیدگاه وحى «خیرًا منکنّ مسلمت ... سئحت» برداشت یاد شده، از آن جا است که اوصاف پسندیده یاد شده، اختصاص به زنان ندارد; زیرا چنین اوصافى و مشابه آنها، در قرآن براى مردان نیز یاد شده است (مانند سوره احزاب، آیه ۳۵). ۱۰ - نقش مثبت و سازنده اسلام، ایمان، فرمانبرى، توبه و روزه دارى در زندگى مشترک میان زنان و مردان «أن یبدّله أزوجًا خیرًا منکنّ مسلمت ... سئحت» یادآورى اوصاف یاد شده براى زنان شایسته، در خلال نقل ماجراى نزاع میان پیامبر(ص) و همسرانش، مى تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد. ۱۱ - دوشیزگى در مقایسه با ارزش هاى والاى زنان (همچون اسلام، ایمان، فرمانبرى، توبه و روزه دارى زنان) داراى نقش درجه دوم در زندگى مشترک میان زنان و مردان «ثیّبت و أبکارًا» یادآورى دو وصف «دوشیزگى» و «بیوه بودن زنان»، مى تواند اشاره به نکته یاد شده باشد; زیرا مفاد آیه شریفه این است که زنان بهترى با چنین اوصافى، جایگزین شما خواهند شد; چه بیوه باشند و چه دوشیزه. ۱۲ - طلاق زنان، باید پس از تلاش براى رفع نقص ها و ضعف هاى آنان و بى نتیجه ماندن آن باشد. «إن تتوبا إلى اللّه ... عسى ربّه إن طلّقکنّ أن یبدّله أزوجًا خیرًا منکنّ ... ثیّبت و أبکارًا» برداشت یاد شده، از شیوه و مراحل برخورد خداوند با همسران رسول خدا، استفاده مى شود; زیرا در آغاز، آنان را به توبه و اصلاح رفتار خویش ترغیب فرمود و سپس آنان را به طلاق تهدید کرد.
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۳ - «و قال الصادق(ع): إنّى لأکره للرجل أن یموتَ و قد بقیتْ علیه خَلَّةٌ من خِلال رسول اللّه(ص) لم یأتها، فقلتُ له: فهل تمتّع رسولُ اللّه(ص)؟ قال: نعم و قرأ هذه الآیة «و إذ أسرّ النبىّ إلى بعض أزواجه حدیثاً... ثیّبات و أبکاراً»; [منبع: من لایحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۹۷، ح ۳۳; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۶۹، ح ۷.] امام صادق(ع) فرمود: من براى مرد، خوش ندارم که از دنیا برود در حالى که سنتى از سنت هاى رسول خدا مانده باشد که آن را به جا نیاورد. [راوى] سؤال کرد: آیا رسول خدا(ص) متعه گرفت، حضرت فرمود: آرى و این آیه را قرائت نمود: و إذ أسرّ النبىّ إلى بعض أزواجه حدیثاً...». [منبع: من لایحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۹۷، ح ۳۳; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۶۹، ح ۷.] [منبع: من لایحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۹۷، ح ۳۳; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۶۹، ح ۷.]بنابر قولى رسول خدا(ص) ماریه را آزاد کرد و با او ازدواج موقت نمود. و اشاره حدیث به این جریان است.

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۲)
  • جایگزینی زنی مطیع برای پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی خدا، در صورت طلاق همسران ناسازگار
  • امیدوار ساختن پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند، به برخورداری از همسرانی بهتر، در صورت طلاق دادن همسران خود
  • دوشیزگی و بکارت در مقایسه با ارزشهای والای زنان (مانند اسلام، ایمان و ...) دارای نقش درجه دوّم
  • اولویّت ازدواج با بیوگان مسلمان، مؤمن، مطیع، توبهکار، عابد و روزهدار، نسبت به زنان فاقد این ویژگیها
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
  • توبه، از ملاکهای برتری و ارزشمندی انسان
  • جایگزینی همسرانی تایب برای پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی خدا، در صورت طلاق زنان خطاکار از جانب ان حضرت+۱ آیه
  • تهدید شدن همسران محمّد (عایشه و حفصه) به طلاق و جایگزینی زنانی شایستهتر از انان+۱ آیه
  • اولویّت ازدواج با بیوگان مسلمان، مؤمن، مطیع، توبه کار، عابد و روزه دار، نسبت به زنان فاقد این ویژگیها
  • مشروعیّت طلاق و از هم گسستن پیوند زناشویی، در اسلام+۶ آیه
  • تصمیم و اختیار طلاق با مردان+۸ آیه
  • بهره مندی پیامبر(صلی الله علیه واله) از همسران بهتر، اقتضای ربوبیّت او
  • فرمانبری از خدا، از ملاکهای همسران برتر برای مردان
  • ایمان به خدا، از ملاکهای همسران برتر+۱ آیه
  • برتری ازدواج با زنان بیوه بر ازدواج با زنان فاش کننده رازهای همسران+۱ آیه
  • تسلیم در برابر خداوند، از ملاکهای زنان خیر و برتر
  • توبه از گناهان، از ملاکهای همسران برتر برای مردان
  • دوشیزه بودن، از ملاکهای همسران برتر برای مردان
  • روزه داری، از ملاکهای همسران برتر برای مردان
  • عبادت خدا، از ملاکهای همسران برتر برای مردان
  • هجرت در راه خدا، از ملاکهای همسران برتر و شایسته
  • اگاهی خداوند به خیر بندگان+۲ آیه
  • روزه داری، از اوصاف زنان شایسته و ملاک برتری
  • اطاعت زنان از شوهران خویش، نشانه شایستگی و صالح بودن انان+۱ آیه
  • مسلمان بودن و پایبندی به احکام ان، از کمالات زن+۱ آیه
  • داشتن روحیّه اطاعت از خداوند و شوهر، از کمالات زنان شایسته+۱ آیه
  • ایمان، از کمالات و شایستگیهای زن+۱ آیه
  • توبه و بازگشت از گناه، از کمالات زن
  • عبادت و روحیّه بندگی، از ارزشها و کمالات زن
  • انجام دادن عمل صالح، از کمالات زن+۲ آیه
  • افشای اسرار پیامبر(صلی الله علیه واله) از جانب همسرانش، سبب تهدید خدا به طلاق انان+۱ آیه
  • حق طلاق از انِ شوهر+۶ آیه
  • تهدید زنان پیغمبر به طلاق و جایگزینی همسرانی شایسته تر برای ان حضرت
  • عبادت خدا، از اوصاف زنان شایسته و از ملاکهای برتری و ارزش
  • زنان عبادت کننده، در میان صحابه پیامبر
  • مُبدّل/ اسما و صفات
  • خداوند، امیدوار کننده پیامبر صلی الله علیه و اله، به برخورداری وی از همسرانی بهتر، در صورت طلاق دادن همسران خود
  • دلداری خداوند به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، در برابر توطیه بعضی همسران ان حضرت در افشای اسرار وی+۲ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، دارای غریزه جنسی و نیازمند به همسر+۶ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، دارای همسران متعدّد در یک زمان+۴ آیه
  • جایگزینی همسرانی شایستهتر برای پیامبر صلی الله علیه و اله، در صورت عزم ان حضرت برای طلاق زنان خطاکار خویش
  • تهدید شدن همسران محمّد (عایشه و حفصه) به طلاق و جایگزینی زنانی شایستهتر از انان+۱ آیه
  • جایگزینی همسرانی شایستهتر برای پیامبر صلی الله علیه و اله، در صورت عزم ان حضرت برای طلاق زنان خطاکار خویش
  • اختیار پیامبر صلی الله علیه و اله در طلاق دادن هر یک از همسران خود، یا ادامه زندگی با انان+۱ آیه
  • اختیار طلاق همسر با مرد+۶ آیه
  • توبه مسلمانان، از ملاکهای برتری و ارزشمندی انان
  • توبه، از ملاکهای برتری و ارزشمندی مؤمنان
  • هجرت زنان، مورد تایید و تمجید خداوند متعال
  • جایگزینی همسرانی مطیع برای پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی خداوند، در صورت طلاق همسران ناسازگار+۱ آیه
  • اطاعت و فرمانبری خاضعانه، از ملاکهای برتری و ارزشمندی همسران محمّد+۱ آیه
  • ایمان، از ملاکهای برتری و شایستگی همسران پیامبر+۱ آیه
  • تسلیم بودن در برابر خدا، از ملاکهای برتری همسران پیامبر+۱ آیه
  • توبه و بازگشت به پیشگاه الهی، از ملاکهای برتری همسران پیامبر بر دیگران+۱ آیه
  • خضوع، از ملاکهای برتری و ارزشمندی همسران محمّد+۱ آیه
  • روزه داری همسران محمّد، مایه برتری و ارزشمندی انان بر دیگران+۱ آیه
  • عبادت و بندگی خدا، از ملاکهای ارزشمندی و برتری همسران رسول خدا+۱ آیه
  • اطاعت و فرمانبری خاضعانه، ملاکی برای برتری و شایستگی همسران محمّد+۱ آیه
  • وعده الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله مبنی بر تبدیل همسران خطا کار وی با همسرانی برتر از دختران باکره، در صورت طلاق دادن انان+۱ آیه
  • تهدید شدن همسران محمّد (حفصه و عایشه) به طلاق و جایگزینی زنانی شایستهتر از انان، در صورت توبه نکردن از خطای خویش+۱ آیه
  • وعده الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله، مبنی بر جایگزین نمودن همسرانی برتر از همسران خطا کار، خود در صورت طلاق دادن انها+۱ آیه
  • طلاق و جدایی از پیامبر صلی الله علیه و اله، کیفر رویگردانی همسران خطا کار (حفصه و عایشه) از توبه به درگاه الهی+۱ آیه
  • وجود زنانی شایستهتر از همسران خطا کار پیامبر، برای همسری ان حضرت+۱ آیه
واژه‌ها