اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
تُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ وَ تُجاهِدُون‌َ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ بِأَموالِکُم وَ أَنفُسِکُم ذلِکُم خَيرٌ لَکُم إِن کُنتُم تَعلَمُون‌َ «11»
ايمان بياوريد بخدا و رسول خدا و جهاد کنيد در راه خدا باموال خود و نفوس خود اينکه براي شما بهتر است از زخارف دنيوي اگر بوده باشيد دانشمند.
تُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ خطاب بمؤمنين است البته اينها ايمان بخدا داشتند و الا مؤمن نبودند معلوم ميشود که اينکه جمله غير از شهادتين است.
اقول: ايمان بخدا ايمان بتوحيد است توحيد ذاتي و صفاتي و افعالي و عبادتي و نظري. توحيد ذاتي اينکه ذات مقدس او صرف الوجود است هيچ گونه ترکيبي و اجزايي در ساحت قدس او راه ندارد زيرا مرکبات سه قسم است خارجي و ذهني و همي، مرکب خارجي اينکه است که اجزاء خارجيه داشته باشد مثل کليه اجسام سماوي و ارضي، مرکب ذهني اينکه در ذهن يک ما به الاشتراک دارد تعبير بجنس ميکنند و يک ما به الامتيازي تعبير بفصل ميکنند، مثلا انسان را که تصور ميکني يک جنبه اشتراکي با حيوانات و اجسام دارد مي‌گويي حيوان نامي جسماني و يک ما به الامتياز دارد مي‌گويي ناطق، ترکيب و همي اينکه هر شيئي را تصور ميکني و لو ما به الاشتراک نداشته باشد مثل ملک و جن ولي وجودش غير او است و لذا مي‌گويي نبود بود شد که مرکب از ماهيت و وجود است خداوند وجودش خود او است ماهيت ندارد، و لذا هميشه وجوب وجود است ازلا و ابدا هيچ معقول نيست وجود عدم شود يا عدم وجود شود تناقض است بلي موجود معدوم ميشود و معدوم موجود مثل سرتاسر ممکنات، اينست که مي‌گويي وجوب وجود.
و اما صفاتي اينکه صفت زائد بر ذات ندارد که عارض بر ذات شود مثل
جلد 16 - صفحه 519
صفات ممکنات اگر صفتي عارض بر صرف الوجود شود معلوم ميشود که فاقد اينکه صفت بوده و مرکب از ذات و صفت است، بلکه صفات الهي انتزاعي است منتزع از ذات است يعني از صرف الوجود زيرا صرف الوجود وجود علم و قدرت و حيات و جميع مراتب وجود است، لذا از امير المؤمنين است ميفرمايد:
(و کمال توحيده نفي الصفات عنه لشهادة کل صفة انها غير الموصوف و کل موصوف انه غير الصفة فمن وصفه فقد قرنه و من قرنه فقد جزاه و من جزاه فقد جهله و من جهله فهو في حدّ الشرک باللّه)
که شرک صفاتي ميشود، و در شرح منظومه مي‌گويد: (التزامهم بالقدماء الثمانية معروف).
و امّا توحيد افعالي اينکه امر خلق و رزق بدست او است احدي قدرت بر خلق و رزق ندارد غاية الامر اسباب هستند و افعال الهي تارة بدون اسباب است و تارة باسباب و اسباب هم بدست او است، بلکه افعال الهي منحصر بخلق و رزق نيست اماته و احياء عزت و ذلت غني و فقر صحت و مرض هدايت و ارشاد نعمت و بلاء و ساير افعال او.
و اما توحيد عبادتي اينکه غير او را شريک در عبادت قرار ندهد که مفاد کلمه طيبه (لا اله الّا اللّه) است و در حکم شرک عبادتي رياء در عبادت است که مبطل عبادت هم ميشود.
و اما توحيد نظري اينکه توکل باو در جميع امور و اميد باو و خوف از او نظر باو و بس وَ رَسُولِه‌ِ اينکه هم مجرد شهادت برسالت او نيست که بدون او ايمان نيست، بلکه چهار امر بايد در حق او معتقد باشيد خاتميت که دينش باقي است تا قيامت و افضليت که بر جميع انبياء و اولياء و ملائکه و ما سوي اللّه افضل است و بمعراج جسماني با همين بدن عنصري و به اينکه کتابش از باء بسم اللّه تا سين النّاس از جانب حق بر او نازل شده وَ تُجاهِدُون‌َ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ بِأَموالِکُم وَ أَنفُسِکُم در نصرت الهي که ميفرمايد: يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا إِن تَنصُرُوا اللّه‌َ يَنصُرکُم وَ يُثَبِّت أَقدامَکُم محمّد (ص) آيه 8 و جهاد في سبيل اللّه منحصر بجهاد با مشرکين و کفار نيست در معرکه قتال، بلکه جهاد با نفس جهاد اکبر است و جهاد در دوره غيبت بقلم و بيان و پند و اندرز و تحصيل علم دين و احکام و لذا تعبير بمجتهد
جلد 16 - صفحه 520
ميکنند و صرف مال در حفظ اسلام و مسلمين و اعلاء کلمه اسلام و دفع اعداء دين و نشر کتب ديني و بناهاي مذهبي و غير اينها.
ذلِکُم خَيرٌ لَکُم إِن کُنتُم تَعلَمُون‌َ براي شما باقي ميماند و بحيوة ابدي نائل مي‌شويد و از ثمرات اينکه ايمان و اينکه جهاد.