اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
يُسَبِّح‌ُ لِلّه‌ِ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ المَلِک‌ِ القُدُّوس‌ِ العَزِيزِ الحَکِيم‌ِ «1»
اما الکلام في فضلها- اخبار بسيار در فضيلت اينکه سوره داريم من جمله از إبن بابويه باسناد متصل از منصور بن حازم از ابي عبد اللّه الصادق (ع) فرمود:
(من الواجب علي کل مؤمن اذا کان لنا شيعة أن يقرأ في ليلة الجمعة بالجمعة و سبح اسم ربک، و في صلوة الظهر بالجمعة و المنافقين فاذا فعل ذلک فکانما يعمل عمل رسول اللّه (ص) و کان ثوابه و جزائه علي اللّه الجنة).
و از کليني مسندا از محمّد بن مسلم از ابي جعفر الباقر (ع) فرمود:
(ان اللّه اکرم بالجمعة المؤمنين فسننها رسول اللّه بشارة لهم، و المنافقين توبيخا للمنافقين فلا ينبغي ترکهما و من ترکهما متعمدا فلا صلوة له).
و از خواص القرآن از پيغمبر (ص) فرمود:
(من قرأ هذه السورة کتب اللّه له عشر حسنات بعدد من اتي الجمعة و بعدد من لم يأتها في جميع الامصار (امصار المسلمين خ ل) و من قراها في کل ليلة او نهار أمن مما يخاف و صرف عنه کل محذور).
و نيز از آن حضرت است فرمود:
(من قرأها ليلا او نهارا في صباحه و مسائه أمن من وسوسة الشيطان و غفر له ما يأتي من ذلک اليوم الي اليوم الثاني).
يُسَبِّح‌ُ لِلّه‌ِ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ گذشت در سوره صف معني تسبيح، و سر اينکه در سوره صف سبح بفعل ماضي تعبير فرمود و در اينکه سوره مبارکه يسبح بفعل مضارع بيان فرمود اولا- اينکه نوع موارد منسلخ از زمان هستند. و ثانيا- ممکن
جلد 17 - صفحه 3
است سبح اشاره به دوام تسبيح است که دائما اشتغال به تسبيح دارند. و ثالثا- ممکن است سبح اشاره به الطاف و عناياتي که نسبت بآنها فرموده که آنها را از نيستي به هستي آورده و تمام را بنحو اتم آنچه حکمت اقتضا ميکرد بموقع خود عنايت فرموده و يسبح اشاره باشد به نگهباني و حفظ آنها در ابقاء آنها که ممکن همين نحوي که در وجود محتاج به موجد است در بقا هم محتاج به مبقي هست، و در حفظ آنها از آفات و بليات که مي‌فرمايد: فَاللّه‌ُ خَيرٌ حافِظاً وَ هُوَ أَرحَم‌ُ الرّاحِمِين‌َ يوسف آيه 64. بلکه بنا بر حرکت جوهريه ممکن آن بآن افاضه وجود باو ميشود بلا تشبيه مثل قوه برق که آن بآن مدد ميدهد که اگر مدد نداد تمام چراغ‌ها خاموش است که امر قيامت همين نحو است که مي‌فرمايد: وَ ما أَمرُ السّاعَةِ إِلّا کَلَمح‌ِ البَصَرِ أَو هُوَ أَقرَب‌ُ نحل آيه 79.
وَ ما أَمرُنا إِلّا واحِدَةٌ کَلَمح‌ٍ بِالبَصَرِ قمر آيه 50.
و تمام سجده ميکنند در پيشگاه عظمت پروردگار أَ لَم تَرَ أَن‌َّ اللّه‌َ يَسجُدُ لَه‌ُ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ وَ الشَّمس‌ُ وَ القَمَرُ وَ النُّجُوم‌ُ وَ الجِبال‌ُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَاب‌ُّ وَ کَثِيرٌ مِن‌َ النّاس‌ِ وَ کَثِيرٌ حَق‌َّ عَلَيه‌ِ العَذاب‌ُ حج آيه 18.
و اينکه مفسرين حمل کردند بر تسبيح و سجده تکويني که بوجود خود دلالت ميکند بر قدرت و حکمت و عظمت پروردگار زيرا غير ذوي العقول شعور و ادراک ندارند. مکرر گفته شد که اينکه اشتباه بزرگي است و خلاف نصوص قرآن و صراحت اخبار است بلکه همين آيه دلالت دارد بر سجده تشريعي به کلمه: و کثير من النّاس که اگر تکويني بود ميفرمود: و النّاس زيرا وجود انسان دلالتش بيشتر و بالاتر است از بسيار از مخلوقات.
المَلِک‌ِ القُدُّوس‌ِ العَزِيزِ الحَکِيم‌ِ (الملک) بواسطه اينکه تمام عالم علوي و سفلي مادي و مجرد ما يري و ما لا يري ملک او است و او است مالک الملوک به ملکيت حقه حقيقيه ذاتيه بخلاف مالکيت اعتباريه که عاريت است و باو ميدهد و پس ميگيرد و در واقع مالک فلسي نيستند ذلِکُم‌ُ اللّه‌ُ رَبُّکُم لَه‌ُ المُلک‌ُ وَ الَّذِين‌َ تَدعُون‌َ مِن دُونِه‌ِ ما يَملِکُون‌َ مِن قِطمِيرٍ فاطر آيه 12.
جلد 17 - صفحه 4
القُدُّوس‌ِ قدس بمعني طهارت از نجاست و پليدي و عيب و نقص است قدوس قريب المعني است با سبوح مي‌گويي: سبوح قدوس، جبرئيل را روح القدس مي‌گويي مسجد را بيت المقدس مينامند، در دعا مي‌گويي: قدس اللّه نفسه، انساني که آلوده به معاصي نيست مقدس مينامند و غير اينها العَزِيزِ الحَکِيم‌ِ تفسيرش بيان شد.