اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
هُوَ الَّذِي بَعَث‌َ فِي الأُمِّيِّين‌َ رَسُولاً مِنهُم يَتلُوا عَلَيهِم آياتِه‌ِ وَ يُزَکِّيهِم وَ يُعَلِّمُهُم‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ وَ إِن کانُوا مِن قَبل‌ُ لَفِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ «2»
اوست خداوندي که فرستاد و مبعوث کرد در اميين که اهل مکه باشند رسولي از خود آنها که تلاوت کند بر آنها آيات او را و تزکيه و پاک گرداند آنها را از معايب و خباثت و ياد دهد آنها را کتاب و حکمت را و اگر چه بودند قبل از بعثت در ضلالت و گمراهي آشکار.
هُوَ الَّذِي بَعَث‌َ فِي الأُمِّيِّين‌َ اهل مکه را اميين ميگويند براي اينکه است که کعبه را ام القري ناميدند چون اول نقطه زمين که از آب خارج شد کعبه بود مطابق بيت المعمور که در آسمان چهارم است که در ليلة المعراج پيغمبر (ص) در آن نماز خواند، و ارواح تمام انبياء و ملائکه با او نماز خواندند و جبرئيل مکبر شد و لذا ميفرمايد: إِن‌َّ أَوَّل‌َ بَيت‌ٍ وُضِع‌َ لِلنّاس‌ِ لَلَّذِي بِبَکَّةَ مُبارَکاً وَ هُدي‌ً لِلعالَمِين‌َ آل عمران آيه 90. و از اينکه جهت پيغمبر را مي‌گفتند نه آنچه مفسرين توهم کردند يعني بي سواد الَّذِين‌َ يَتَّبِعُون‌َ الرَّسُول‌َ النَّبِي‌َّ الأُمِّي‌َّ ... الآيه اعراف آيه 157. فَآمِنُوا بِاللّه‌ِ وَ رَسُولِه‌ِ النَّبِي‌ِّ الأُمِّي‌ِّ ..، الآيه اعراف آيه 158.
رَسُولًا مِنهُم که پيغمبر از اهل مکه بود و از خود آنها بود، سپس فايده و سر بعثت را بيان ميفرمايد يکي:
يَتلُوا عَلَيهِم آياتِه‌ِ آيات شريفه قرآن که تدريجا و نجوما در ظرف مدت بيست و دو سال از اول بعثت تا زمان رحلت بر حضرتش نازل فرمود که مشتمل بر جميع ما يحتاج اليه الامة في دينهم هست و به بهترين راهها هدايت ميکند که ميفرمايد:
جلد 17 - صفحه 5
إِن‌َّ هذَا القُرآن‌َ يَهدِي لِلَّتِي هِي‌َ أَقوَم‌ُ وَ يُبَشِّرُ المُؤمِنِين‌َ اسراء آيه 9. و ميفرمايد: وَ لا رَطب‌ٍ وَ لا يابِس‌ٍ إِلّا فِي کِتاب‌ٍ مُبِين‌ٍ انعام آيه 59.
وَ يُزَکِّيهِم تزکيه پاک کردن است از کثافات و نجاسات و خباثت حضرتش آمده که نفوس بندگان را پاک کند از کثافت کفر و شرک و عقائد باطله و اخلاق رذيله و افعال سيئه و اعمال قبيحه و نظريات سوء.
وَ يُعَلِّمُهُم‌ُ الکِتاب‌َ تعليم کتاب غير از تلاوت است تعليم بيان و شرح و تفسير است زيرا در کتاب کليات بيان ميشود مثلا ميفرمايد أَقِيمُوا الصَّلاةَ اما اجزاء نماز و شرائط آن و موانع آن و عوارض آن از شک و ظن، و اقسام آن، و کيفيت آن يک کتاب صلوة ميخواهد، و همچنين زکاة، صوم، خمس، حج، جهاد، ساير واجبات و حدود و ديات و باب معاملات و اخلاقيات و معاشرات و محرمات و غير اينها که کتب فقهيه مشتمل بر آن است خدا چه ميکند با کسي که گفت: حسبنا کتاب اللّه.
وَ الحِکمَةَ آنچه صلاح امت بود بآنها نشان دهد و امر فرمايد بجا آوريد و آنچه فساد دارد و ضرر بفرمايد ترک کنيد که دارد فرمود:
ايها النّاس ما من شي‌ء يبعدکم عن الجنة و يقربکم الي النار الا و قد نهيتکم عنه
و در قرآن ميفرمايد: يُؤتِي الحِکمَةَ مَن يَشاءُ وَ مَن يُؤت‌َ الحِکمَةَ فَقَد أُوتِي‌َ خَيراً کَثِيراً وَ ما يَذَّکَّرُ إِلّا أُولُوا الأَلباب‌ِ بقره آيه 273.
وَ إِن کانُوا مِن قَبل‌ُ لَفِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ از زمان رفع عيسي (ع) تا زمان بعثت را دوره جاهليت ميگويند بالاخص در حجاز و بالاخص در مکه معظمه که ام القري ميگويند، اينکه کفار و مشرکين در کليه عقايد و اخلاق و افعال در ضلالت بودند نه رسولي معتقد بودند و هميشه در ميان آنها جنگ و جدال بود، دختران خود را زنده زير خاک ميکردند که ميفرمايد: فَلَمّا جاءَهُم‌ُ الحَق‌ُّ مِن عِندِنا قالُوا لَو لا أُوتِي‌َ مِثل‌َ ما أُوتِي‌َ مُوسي أَ وَ لَم يَکفُرُوا بِما أُوتِي‌َ مُوسي مِن قَبل‌ُ قالُوا سِحران‌ِ تَظاهَرا وَ قالُوا إِنّا بِکُل‌ٍّ کافِرُون‌َ قصص آيه 48. و ميفرمايد: وَ ما کان‌َ صَلاتُهُم عِندَ البَيت‌ِ إِلّا مُکاءً وَ تَصدِيَةً انفال آيه 35، و در مورد دختران ميفرمايد: وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِالأُنثي ظَل‌َّ وَجهُه‌ُ مُسوَدًّا- الي قوله
جلد 17 - صفحه 6
تعالي: أَم يَدُسُّه‌ُ فِي التُّراب‌ِ أَلا ساءَ ما يَحکُمُون‌َ نحل آيه 60. چه ظلالتي است ظاهرتر و واضح‌تر از اينکه.