تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
هُوَ الَّذِي خَلَقَکُمْ فَمِنْکُمْ کافِرٌ وَ مِنْکُمْ مُؤْمِنٌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ «2»
هُوَ الَّذِي خَلَقَکُمْ: او ذاتى است که به قدرت کامله بيافريد شما را اى آدميان و از عدم، بوجود آورد، فَمِنْکُمْ کافِرٌ: پس بعضى از شما کافريد به خالقيت او مانند دهريان و طبيعيان، يا کافريد به يگانگى او مانند مشرکان، وَ مِنْکُمْ مُؤْمِنٌ: و برخى از شما ايمان آورنده‌ايد به خالقيت و وحدانيت او مانند مؤمنين، يا بعضى از شما کافرند در باطن، و مؤمنند در ظاهر، مانند منافقان، يا بعکس که در حال تقيه اظهار کفر نمايد و در باطن مؤمن باشد مانند عمار ياسر. حاصل آنکه مکلفان بر دو قسم‌اند: بعضى متصف به صفت کفر به تمام انواع آن، و بعضى متسم به وصف ايمان.
تنبيه: آيه شريفه ارشاد فرمايد به برهان عقلى بدين تقرير که: خداى شما
جلد 13 - صفحه 189
آن ذاتى است که بر شما تفضل فرموده اصل نعم خود را، و آن خلق و ايجاد است از عدم. بنابراين بر شما واجب است به نظر صحيح، تفکر و تأمل نمائيد در معرفت او، تا دريابيد به آنکه نعمت وجود از فيضان جود خالق آسمان و زمين، و عقل حکم نمايد به وجوب پرستش و ستايش چنين منعمى. و لازم آيد که همه بندگان مطيع و شاکر و موحد شوند، لکن بعضى بدين فکرت، ارائه طريق شده، مهتدى و مؤمن گردند، و بعضى تدبّر و تعقل ننموده، به غفلت و جهالت در کفر و کفران منعم باقى ماندند، لا جرم هدايت نيافتند.
وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ: و خدا به آنچه مى‌کنيد بينا است، پس بر وفق اعمال با شما معامله خواهد کرد.
تبصره: آيه شريفه در مقام اخبار است به آنکه خداى تعالى خلق و ايجاد فرمود شما را، و در دار تکليف دو دسته شديد، بعضى مؤمن، و بعضى کافر. و دلالت ندارد بر آنکه کفر را در بنده خدا ايجاد کرده باشد به وجوهى:
1- ثبوت اختيار در بندگان، و اسناد فعل به آنان.
2- اگر او سبحانه، کفر و قبايح را ايجاد کرده باشد، لازم آيد بعث انبياء منتفى و امر و نهى صحيح نباشد.
3- کفر و ظلم و کذب و فاحشه، قبيح، و صدور آن از ذات سبحانى محال است، زيرا تمام افعال او بر وجه حکمت و مصلحت، و از قبايح منزه و مبرا باشد.
4- از مصرّحات است که تمام بندگان را به فطرت اسلامى خلق فرموده، که:
فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها. و حديث شريف نبوى: کل مولود يولد على الفطرة فانّما ابواه يهوّدانه و ينصّرانه. «1» و نيز حق تعالى فرموده: خلقت عبادى حنفاء، «2» و امثال آن تمام دلالت دارد بر آنکه خلقت الهيه بر توحيد بوده است.
5- آيات شريفه دالّند بر آنکه خدا راضى به کفر و فحشاء و قبايح و فساد نخواهد
«1» منهج الصادقين، جلد 9، صفحه 301.
«2» مدرک ياد شده.
جلد 13 - صفحه 190
بود، از جمله: 1- وَ لا يَرْضى لِعِبادِهِ الْکُفْرَ. 2- وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ. 3- قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ. 4- وَ لا يَظْلِمُ رَبُّکَ أَحَداً. 5- وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الْفَسادَ.
بنابراين کافر به سوء اختيار، اعراض از حق نموده، کافر گرديد، و لذا مورد مؤاخذه و معاقب خواهد بود.