تبليغ انواعى دارد و بهترين نوع آن تبليغ عملى است. خداوند، پيامبران را از جنس بشر
جلد 10 - صفحه 75
قرار داد تا تمام تلخ و شيرينى‌هاى زندگى را همانند مردم بچشند و در عمل راهنماى آنان باشند، ولى برخى کوته‌فکران بشر بودن را نقص مى‌پنداشتند و مى‌گفتند: «أَ بَشَرٌ يَهْدُونَنا» آيا بشرى مثل خود ما راهنماى ما باشد؟!
«اسْتَغْنَى» از ريشه «غنى» به معناى بى‌نيازى است. اين امر براى خداوند به جا و به حق است. «وَ اسْتَغْنَى اللَّهُ وَ اللَّهُ غَنِيٌّ» امّا براى انسانى که سر تا پا نياز است، بدترين صفت بى‌نياز پنداشتن خود است، چنانکه قرآن در سه مورد به آن اشاره کرده است:
«أَمَّا مَنِ اسْتَغْنى فَأَنْتَ لَهُ تَصَدَّى» «1» آيا کسى‌که خود را مستغنى مى‌پندارد، تو متصدّى او مى‌شوى؟
«أَمَّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنى وَ کَذَّبَ بِالْحُسْنى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرى» «2»، امّا کسى‌که بخل ورزد و بى‌نيازى جويد و پاداش برتر الهى را تکذيب کند، بزودى او را در دشوارى قرار مى‌دهيم.
«إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى» «3»، انسانى که خود را بى‌نياز پندارد، دست به طغيان خواهد زد.
شبهه افکنى و ايجاد شک و ترديد ميان مؤمنان، شيوه کافران متکبّر است. در اين آيه مى‌گويند: آيا بشرى مثل ما هدايت‌گر ما باشد؟ «أَ بَشَرٌ يَهْدُونَنا»؛ در جاى ديگر مى‌گفتند: از کجا مى‌دانيد که صالح فرستاده خداست؟! «أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ صالِحاً مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ» «4»؛ و در مورد ديگر گفتند: چگونه يک فقير، فرمانده و حاکم شود؟! «أَنَّى يَکُونُ لَهُ الْمُلْکُ» «5»
کفّار دليل ندارند فقط استبعاد مى‌کنند. درباره نبوّت مى‌گويند: چگونه يک بشر مى‌تواند راهنماى جامعه بشرى شود؟ «أَ بَشَرٌ يَهْدُونَنا» در مورد معاد نيز مى‌گويند: چگونه بعد از آن که جسم ما پوسيد و در زمين محو شد، دوباره زنده مى‌شويم؟ «أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ» «6»
خداوند به ايمان و توجه مردم نيازى ندارد. «فَکَفَرُوا وَ تَوَلَّوْا وَ اسْتَغْنَى اللَّهُ» چنانکه در
«1». عبس، 5 و 6.
«2». ليل، 8- 10.
«3». علق، 6- 7.
«4». اعراف، 75.
«5». بقره، 247.
«6». سجده، 10.
جلد 10 - صفحه 76
جاى ديگر مى‌فرمايد: «إِنْ تَکْفُرُوا أَنْتُمْ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ» «1» اگر شما و تمام مردم زمين کافر شويد، همانا خداوند بى‌نياز و ستوده است. آرى، اگر همه مردم رو به خورشيد يا پشت به خورشيد خانه بسازند در خورشيد اثرى ندارد.
و در آيه‌اى ديگر مى‌خوانيم: «وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ» «2» هرکس کافر شود، بداند که خداوند از تمام هستى بى‌نياز است.