«زَعَمَ» به ظنّ و گمانى گفته مى‌شود که بى‌پايه و بدون دليل باشد و هر کجا در قرآن آمده، با نوعى انتقاد همراه است. امام صادق عليه السلام فرمود: کلمه «زَعَمَ» در تمام قرآن به معناى دروغ است. «اما علمت ان کل زعم فى القرآن کذب» «1»
در آيه دوم اين سوره، گروهى خدا را منکر شدند. «خَلَقَکُمْ فَمِنْکُمْ کافِرٌ»
در آيه ششم نبوت را منکر شدند. «أَ بَشَرٌ يَهْدُونَنا فَکَفَرُوا»
و در اين آيه معاد را منکر مى‌شوند. «زَعَمَ الَّذِينَ کَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا»
در برابر انکار معاد از سوى کافران، قرآن بارها با سوگند به وقوع آن تصريح کرده است چنانکه در اين آيه مى‌فرمايد: «بَلى وَ رَبِّي لَتُبْعَثُنَّ» و در جاى ديگر مى‌فرمايد: «بَلى وَ رَبِّي لَتَأْتِيَنَّکُمْ» «2» و در پاسخ به سؤال ترديدآميز آنها مى‌فرمايد: «إِي وَ رَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ» «3» و جالب آنکه قرآن در پاسخ کفار، همان لغاتى را به کار مى‌برد که آنها به کار مى‌بردند. آنجا که مى‌پرسند: «ا حق» مى‌فرمايد: «إِنَّهُ لَحَقٌّ» آنجا که مى‌گويند: «لا تَأْتِينَا السَّاعَةُ» مى‌فرمايد:
«لَتَأْتِيَنَّکُمْ» و آنجا که مى‌گويند: «لَنْ يُبْعَثُوا» مى‌فرمايد: «لَتُبْعَثُنَّ»
دليل بر اينکه زنده کردن مردگان و آگاه کردن مردم از کارهايشان، بر خداوند آسان است، «عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ» صفاتى است که از ابتداى اين سوره تا کنون براى خداوند مطرح شده است: «لَهُ الْمُلْکُ، خَلَقَکُمْ، خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ، صَوَّرَکُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ، يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ- يَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ- وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ»
چنانکه بارها در قرآن مطرح شده است از جمله:
«هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ» «4» او خدايى است که آفرينش را آغاز کرد، سپس آن را اعاده مى‌کند و آن بر او آسان‌تر است.
«کَما بَدَأَکُمْ تَعُودُونَ» «5» آن گونه که اول آفريد، دوباره برمى‌گرديد.
«1». تفسير نورالثقلين.
«2». سبأ، 3.
«3». يونس، 53.
«4». روم، 27.
«5». اعراف، 29.
جلد 10 - صفحه 78