سوره تغابن(التغابن)، آیه ۶ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۵۶
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُ كَانَت تَّأْتِيهِمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالُوا أَبَشَرٌ يَهْدُونَنَا فَكَفَرُوا وَتَوَلَّوا وَّاسْتَغْنَى اللَّهُ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَمِيدٌ
این بخاطر آن است که رسولان آنها (پیوسته) با دلایل روشن به سراغشان میآمدند، ولی آنها (از روی کبر و غرور) گفتند: «آیا بشرهایی (مثل ما) میخواهند ما را هدایت کنند؟!» از این رو کافر شدند و روی برگرداندند؛ و خداوند (از ایمان و طاعتشان) بی نیاز بود، و خدا غنی و شایسته ستایش است!
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۶ تا ۸
مفسرین گویند: این آیات درباره عبدالله بن ابى بن سلول و یاران او نازل گردیده و قصه وى چنان که ارباب سیر و تواریخ نوشته اند، چنین است. طائفه بنىالمصطلق خود را براى جنگ با رسول خدا صلى الله علیه و آله و مسلمین آماده کرده بودند و رئیس ایشان حارث بن ابىضرار پدر زن رسول خدا صلی الله علیه و آله یعنى پدر جویریه بوده است چون پیامبر از این موضوع اطلاع حاصل کرد. براى جنگ به همراه مسلمین بیرون آمد و دشمن را بر سر چاه آبى دید که آن را مریسیع مى گفتند. چون دو لشکر اسلام و کفر مقابل یکدیگر قرار گرفتند. جنگ درگرفت و طائفه بنىالمصطلق در این جنگ شکست خورده رو به فرار نهادند و جماعت زیادى از ایشان کشته شدند. پیامبر دستور داد زنان و اطفال کسانى که در جنگ شرکت نموده اند به اسارت گرفته شوند و مالهاى ایشان را نیز به غنیمت برند. در این میان مردى از مسلمین از طائفه بنى کلب بن عوف بن عامر بنام هشام بن ضبابه بدست مردى از انصار از طائفه عبادة بن الصامت از روى اشتباه به گمان این که از کفار است، زخمى و مجروح گردید. عمر بن الخطاب را از طائفه بنىغفار مزدورى بود بنام حجاج بن سعید که اسب عمر را در دست گرفته و مى آمد تا بر سر چاه آب رسید و با مردى بنام سنان بن الجهنى که با طائفه خزرج حلیف و هم سوگند بود به خصومت افتاد و کار خصومت آن دو نفر بالا کشید. ابن الجهنى آواز میداد و معاشر انصار را به یارى مى طلبید و غفارى داد میزد و معاشر مهاجرین را به کمک میخواست. در این میان مردى از مهاجرین که نام وى جمال بود به یارى حجاج آمد. در این جا عبدالله بن ابى با لحن مسخره به جمال گفت: اى جمال تو اینجا هستى؟ جمال جواب تندى به عبدالله داد و گفت: صبر میکنم تا به مدینه بیایم و خواهم دید که از فرط گرسنگى به یاد خصومت و دشمنى نخواهى افتاد. عبدالله در جواب او رو به مردم کرد و گفت: ایها الناس این همان کس است که امثال او را با دست خود پرورده و به وجود آورده اید زیرا اگر شما زیادى و باقیمانده طعام خود را به اینان نمى دادید، امروز با ما دشمن نمى شدند و بر ما مفاخره و منافرة نمى نمودند. اکنون مثل ما با اینها چنان است که گفته اند، سمّن کلبک حتّى یأکلک یعنى سگ خود را چاق و فربه کن تا تو را بخورد و اگر ما به مدینه روى آوریم، عزیزان ما این ذلیلان را بیرون کنند. زید بن ارقم که در آن وقت کودکى بیش نبود و در آن حوالى گوش میداد. فریاد زد و گفت: اى عبدالله منظور تو از عزیز خودت بودى و از ذلیل رسول خدا صلی الله علیه و آله را اراده مى کردى. به خدا قسم که ذلیل و ناقص خودت هستى و محمد در میان ما عزیز است که از جانب رحمن براى ما آمده است و این تو هستى که ذلیل و خوار از قوم خود رانده شده اى ولى محمد که از جانب خداى متعال آمده در کمال عزت است و بدان که از این به بعد میان ما و تو آن دوستى سابق نخواهد بود. عبدالله وقتى که این سخنان را شنید با صداى بلند گفت: اى زید خاموش باش، من این سخنان را از روى شوخى گفته ام. زید بن ارقم نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله رفت و قصه خود با عبدالله را بیان داشت. پیامبر به زید فرمود: شاید تو بر عبدالله خشم گرفته و به خطا از او چیزى شنیده باشى. عمر در این میان حاضر بود، گفت: یا رسول الله اجازه بده گردن عبدالله را بزنم. پیامبر فرمود: صلاح نیست زیرا عده اى از مسلمین با او هستند اگر چه خود او کسى نیست. عمر گفت: یا رسول اللّه اگر صلاح نمیدانى که ما او را بکشیم به یکى از انصار مانند سعد معاذ یا محمد مسلمه یا عباد بن بشیر دستور بده او را بکشند. باز پیامبر فرمود: صلاح نیست زیرا مردم خواهند گفت: محمد اصحاب خود را مى کشد ولى بگو آماده کوچ کردن باشند تا حرکت کنیم و این اوقات وقت سفر کردن رسول خدا صلی الله علیه و آله نبود ولى منظور رسول خدا صلی الله علیه و آله این بود که مردم از این قضیه بگذرند. بعد رسول خدا به عبدالله بن ابى فرمود: آیا این سخنان و حرفهائى که زید گفته است، خودت گفته اى؟ در جواب گفت: یا رسول اللّه آنچه زید گفته، دروغ بوده و من از آن گونه سخنان هرگز بر زبان جارى نکرده ام. عبدالله در میان قوم خود شریف بود و جماعتى از انصار هم که در آن میان بودند، گفتند: یا رسول الله عبدالله بن ابى شریف و پیر و سید ما مى باشد و مردى عاقل است نشاید که قول و گفتار کودکى را درباره او باور کرد. حتما آن کودک خوب نشنیده یا نسنجیده بوده و در این واقعه به یقین اشتباهى رخ داده است. پیامبر عذر عبدالله و یاران او را پذیرفت و این موضوع در میان انصار شایع گردید و از همه جانب زید را ملامت کردند و گفتند: تو درباره پیرمردى گفتارى به دروغ بر زبان راندى، زید سخت رنجیده خاطر گردید و از گفتار راست خود پشیمان بود و از آن پس نزد پیامبر نمى رفت تا این که آیه ۸ نازل گردید. زید مى گفت: پس از نزول این آیه رسول خدا صلی الله علیه و آله گوش مرا گرفت و فرمود: گوش تو راست شنید، اى پسر. عروة و مجاهد و قتاده گویند: وقتى که آیه ۸. سوره توبه «إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یغْفِرَاللَّهُ لَهُمْ» نازل گردید. پیامبر فرمود: من بیشتر از هفتاد بار براى آنها استغفار و طلب آمرزش خواهم نمود تا این که آیه ۶ این سوره نازل شد و نیز از طریق عوفى از ابن عباس روایت شده که گفت: وقتى که سوره برائة نازل گردید. پیامبر میفرمود: امید است که از طرف خداوند رخصت و اجازه پیدا کنم تا درباره آنها استغفار نمایم به خدا قسم اگر اجازه بیابم بیش از هفتاد بار براى آنها استغفار میکنم شاید خداوند آنها را بیامرزد سپس آیه ۶ نازل گردید.
تفسیر مجمع البیان. طبرى صاحب تفسیر جامع البیان.
نکات آیه
تفسیر (۹)
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
- اتمام حجّت انبیا بر اقوام و امّتهای گذشته+۷ آیه
- کیفر شدن اقوام گذشته به دلیل حقناپذیری در برابر اتمام حجّت پیامبران خود+۸ آیه
- پندار باطل مبنی بر استبعاد نبوّت از بشر، مانع تاثیر اتمام حجّت از سوی پیامبران+۵ آیه
- مُستَغنی
- اتمام حجّت پیامبران بر امّتهای گذشته، پیش از نابودی و کیفر شدن انان+۸ آیه
- بشر بودن انبیا، بهانه نپذیرفتن دعوت انان از سوی امّتهای پیشین+۳ آیه
- بهانهجویی امّتهای گذشته در برخورد با انبیای خود بهرغم ارایه ادلّه روشن از سوی انها+۲ آیه
- کفر ورزیدن امّتهای گذشته به پیامبران خود پس از اتمام حجّت و اقامه برهان+۴ آیه
- نابودی امّتهای پیشین، پس از اتمام حجّت رسولان الهی بر انان+۷ آیه
- نابودی بسیاری از امّتهای پیشین به سبب کفرشان به انبیا و اموزههای انان+۵ آیه
- عدم پذیرش دعوت پیامبران ازسوی کافران، به بهانه بشربودن انان+۸ آیه
- برخورداری انبیا از بیّنات برای اثبات رسالت خویش بر مردم+۵ آیه
- ظاهرنگری و بهانهجوییها مانع پذیرش رسالت انبیای الهی+۳ آیه
- کفر اقوام پیشین به انبیا، به بهانه بشربودن انان+۱ آیه
- کفر پیشینیان به انبیای خود، بهرغم همراهبودن بیّنات با انان+۵ آیه
- نابودی اقوام گذشته در پی ایمان نیاوردن انان به انبیای الهی+۴ آیه
- انبیا، اقامهکننده برهان برای هدایت مردم+۵ آیه
- حرمت کفر به انبیا و پیامبران الهی+۵ آیه
- حرمت کفر به انبیا و پیامبران الهی+۵ آیه
- خداوند، ذات مستحق حمد و ستایش+۵ آیه
- بی نیازی خداوند، از ملاکهای اختصاص حمد به او+۵ آیه
- بی نیازی خداوند، موجب زیان ندیدن او از کفر و اعراض مردم+۹ آیه
- هدایت به صراط مستقیم از اهداف مشترک رسالت انبیا
- جبهه گیری کافران در برابر رسالت انبیا به بهانه بشر بودن انان+۸ آیه
- رسالت پیامبران همراه با دلایل روشن+۵ آیه
- معجزه، از دلایل رسالت انبیا+۵ آیه
- تعجّب و شگفتی کافران از رسالت انسانی در میان افراد بشر+۳ آیه
- سؤال استبعادی و انکاری کافران از بشر بودن پیامبران و هدایت کنندگان خود
- سؤال استبعادی و انکاری کافران، از بشر بودن پیامبران و هدایت کنندگان خود
- تبیین قصّه های پیشینیان و مخالفتهای انان با پیامبران شان، از ناحیه خدا+۳ آیه
- بی نیازی خداوند، موجب زیان ندیدن او از کفر و اعراض مردم+۷ آیه
- کفر اقوام پیشین به بهانه بشر بودن پیامبران+۱ آیه
- جبهه گیری کافران در برابر رسالت انبیا، به بهانه بشر بودن انان+۸ آیه
- ارایهؤ معجزات هر یک از انبیای الهی، برای اثبات رسالت خویش، نشانههای خدا+۶ آیه
- معجزه، یکی از راههای اثبات نبوّت انبیا+۵ آیه
- تکذیب و انکار معجزات پیامبران، سبب گرفتاری کافران پیشین به سرنوشت شوم و عذابی دردناک+۱ آیه
- اوردن معجزه کافی از سوی خداوند، برای هدایت و ایمان انسانها
- اریه معجزات به وسیله انبیا، برای اثبات رسالت خویش+۴ آیه
- رسالت پیامبران، متکی بر معجزات و دلایل روشن+۴ آیه
- معجزات پیامبران دارای منشا الهی+۵ آیه
- نبوّت و رسالت پیامبران همراه با دلایل روشن+۵ آیه
- معجزه، از دلایل رسالت انبیا+۵ آیه
- نبوّت و رسالت پیامبران همران با دلایل روشن+۵ آیه