کلمه «حشر» به معناى جمع کردن و بيرون راندن از محل سکونت است.
«فَاعْتَبِرُوا» از واژه «عبر» به معناى عبور کردن از ظاهر و رسيدن به باطن است. کلمه «عبارت» به معناى عبور از لفظ و رسيدن به معناست و «تعبير خواب»، عبور از ظاهر رؤيا به باطن آن است.
سه قبيله از يهوديان به نام‌هاى بنى‌نضير، بنى‌قريظه و بنى‌قينقاع به مدينه هجرت کرده و در آن جا ساکن شدند و با پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله پيمان عدم تعرض بستند، امّا بعد از جنگ احُد گروهى از آنان با مشرکان مکّه همراه شد و عليه مسلمانان توطئه کردند، پيامبر آگاه گرديد و با آنان برخورد کرد. يکى از بزرگان آنان به نام کعب بن اشرف کشته و ميان يهوديان تزلزل ايجاد شد و به قلعه‌اى پناهنده شدند. مسلمانان با دستور پيامبر قلعه را محاصره کردند. بعد از چند روز محاصره و جنگ، يهوديان پذيرفتند که از مدينه خارج شوند. آنها هنگام رفتن آن
جلد 9 - صفحه 537
مقدار از اموالشان را که توانستند را با خود بردند و آن مقدار که نتوانستند مانند خانه‌هاى خود را تخريب نمودند تا سالم به دست مسلمانان نيفتد. «1»
در قرآن، بارها ترس در دل دشمن، به عنوان يکى از امدادهاى الهى شمرده شده است، ازجمله: «قَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ»*، «سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ کَفَرُوا الرُّعْبَ» «2» «سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ کَفَرُوا الرُّعْبَ» «3» آرى، ترس سبب فرار دشمن و پيروزى مسلمانان بدون خونريزى مى‌شود.
در حديث مى‌خوانيم: سه لشکر براى يارى حضرت مهدى عليه السلام مى‌آيند، لشکرى از فرشتگان، لشکرى از مؤمنان و ايجاد رعب و وحشت در دل دشمنان. «4»
انديشه کردن و عبرت گرفتن يک عبادت است، چنانکه در روايات مى‌خوانيم: «کان اکثر عبادة ابى ذر التفکر و الاعتبار» «5»، بيشترين عبادتِ ابوذر، انديشيدن و عبرت آموختن بود.
نه مِهر الهى در انحصار محاسبات ما است، «يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ» «6» و نه قهر او.
«فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا»
خداوند در دل‌ها تصرّف مى‌کند. گاهى آرامش نازل مى‌کند: «أَنْزَلَ السَّکِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ» «7» و گاهى ترس مى‌افکند. «قَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ»*