تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْمَلِکُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَکَبِّرُ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِکُونَ «23»
هُوَ اللَّهُ الَّذِي: او است خدائى که به هيچ وجه، لا إِلهَ إِلَّا هُوَ: نيست خدائى سزاوار پرستش و ستايش، مگر ذات يگانه او، الْمَلِکُ: پادشاهى که جميع ممالک و ملک و ملکوت، ملک او است، و همه اشياء در تحت تصرف و فرمان او، و هيچ کس قادر نيست بر منع قدرت او، زيرا جلال ذاتش به استغناى مطلق مقرون، و کمال صفاتش از وجه احتياج، مصون است. 2- نزد بعضى «ملک» اسم او سبحانه، به اين معنى است که: عزيز و ارجمند مى‌گرداند هر که را مى‌خواهد، و منزه و مبراست از آنکه کسى غالب بر او شود؛ پس اين صفت از صفت فعليه و سلبيه است. 3- به معنى تام القدرة، پس از صفت قدرت و ثبوتيه.
الْقُدُّوسُ: در نهايت تنزيه از شوب مناقص و معايب و در کمال مبرى بودن از طرق آفات و نوائب، پس ذات سبحانى منزه و مبراست از جميع قبايح و رذايل، و مطهر از شريک و اولاد، و از صفات اجسام و تجزيه و انقسام. 2- يا مبارک که جميع برکات از جانب او فايض است، و همه خيرات از ساحت
جلد 13 - صفحه 116
قدس او نازل شود. 3- بعيد از ادراک اوهام و ابصار خلايق بتمامه، بنابراين از صفات سلبيه است.
السَّلامُ: سالم از عيوب و علل، و مبرّا از نقص و عجز و خلل در ذات و صفات و افعال، پس از صفات سلبيه باشد. 2- عطا کننده سلامت به بندگان در مبدء و معاد، بنابراين از صفات افعال است. 3- سلام کننده بر بندگان که فرمايد: سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ. پس از صفات کماليه باشد.
الْمُؤْمِنُ: ايمن کننده بندگان از ظلم و عقوبت نيران. و اين يا به فعل و ايجاد اين است و طمأنينه، پس راجع به صفت فعليه است. و يا به اخبار آن به خلقان، پس از صفت کلاميّه باشد. 2- مصدق ظنون مؤمنان است، يعنى منجز موعود ايشان است نه مأيوس کننده آمال آنها. و مؤيد فول اول است فرمايش حضرت صادق عليه السّلام که تسميه خداوند سبحان به مؤمن، به جهت آنست که ايمن گرداننده اهل طاعت است از عذاب و عقاب. 3- داعى خلقان است به ايمان، و واهب امان به ايشان. 4- مصدق و محقق آنچه به آن وعد و وعيد فرموده به اهل طاعت و عصيان. 5- مبين و محقق نماينده است الوهيت و وحدانيت ذات خود را بر بندگان به دلايل واضحه و حجج بينه که منشاء آن براهين ايجاد عالم است بر نظامى که حال آن شاهد است بر وحدانيت و معبوديت ذات يگانه او، پس از صفات فعليّه است. 6- يا مصدّق پيغمبران خود باشد، يا به اخبار مانند محمد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله، پس صفت کلاميه است؛ يا به خلق معجزات که دال است بر صدق ايشان، بنابراين از صفت فعليه است.
الْمُهَيْمِنُ: نگهبان بر هر چيز که خلق فرموده يا حافظ همه اشياء. 2- شاهد است بر بندگان به احاطه علميه. 3- امين بر همه اشياء که هيچ چيز نزد او ضايع و مهمل نمى‌شود. مشتق از (امن) که قلب همزه به ياء شده. 4- نزد بعضى مؤمن، زيرا اصل آن «مؤيمن» که همزه بدل شده به هاء «کذا في الصحاح اللغه». و گفته‌اند: اين اسمى است از اسماء الهى، و غير از خدا تأويل آن را کسى نداند.
جلد 13 - صفحه 117
الْعَزِيزُ: غالب در حکم که هيچکس او را مغلوب نتواند کرد، و او را از منزله رفيعه زايل نتوان نمود. 2- نظير و مثل و مانند ندارد. 3- يا عذاب کند هر که را خواهد، و ثواب دهد هر که را خواهد. مرجع همه به صفات سلبيه است.
الْجَبَّارُ: بزرگوار و عظيم الشأن در ملک و سلطنت. 2- قاهرى که به کنه او نتوان رسيد، و ابصار احاطه به او نتوان نمود. بنابراين از صفات سلبيه است.
3- صلاح آرنده کارهاى درهم شکسته انسان از اسباب معاش و ارزاق و غير آن. به اين معنى از صفات فعليه است.
الْمُتَکَبِّرُ: در نهايت عظمت و کبريا. 2- بلند مرتبه از ظلم و نقصان و احتياج و صفات محدثات، و متعالى از جميع آنچه شايسته الهيت نيست. 3- همه چيز نسبت به ذات سبحانى حقير باشد، و اين خاصه خالق متعال است.
سُبْحانَ اللَّهِ: پاک و منزه و مبراست خداى متعال، عَمَّا يُشْرِکُونَ: از آنچه شريک مى‌سازند به او، زيرا به براهين عقليه و دلايل نقليه ثابت است که ذات کبريائى را سزاوار شريک نيست، نه در ذات و نه در صفات و نه در افعال.