تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
هُوَ اللَّهُ الْخالِقُ الْبارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى يُسَبِّحُ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ «24»
هُوَ اللَّهُ الْخالِقُ: او است خدائى که تقدير کننده است هر چيزى را که ايجاد فرمايد آن را از مخلوقات بر وفق مشيت و مقتضاى حکمت.
الْبارِئُ: آفريننده اعيان، و ظاهر سازنده آنها از عدم به وجود در حالتى که برى است از نواقص و عيوب در خلق آن.
الْمُصَوِّرُ: بخشنده صورت و مثال مخلوقات، و نگارنده آن بر اشکال مختلفه از حيوانات و نباتات و جمادات و غير آن از مصنوعات که از يکديگر ممتازند به
جلد 13 - صفحه 118
صورت و هيئت، و لذا گفته‌اند که مصور مختص است به احداث صور مختلفه و تراکيب متفاوته؛ و اين هر سه صفت مذکوره از صفات فعليه است. غزالى گفته: گوئيا اين سه اسم از اسماء مترادفه‌اند، و راجع به صفت خلق و اختراع و انشاء. و اولى آنکه خالق من حيث التقدير است، و بارى من حيث الايجاد، و مصور از حيثيت ترتيب و صور مخترعات.
لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى: مر ذات سبحانى راست نامهاى نيکو که در شرع و عقل مستحسن و پسنديده است، زيرا آنها دالند بر محاسن معانى، مانند اللّه، رحمن، رحيم، صانع، قادر، عليم، حىّ، قيوم، حليم و غير آن که در احاديث آل عصمت عليهم السّلام مأثور است.
يُسَبِّحُ لَهُ: به پاکى و پاکيزگى ياد مى‌کنند مر او را از همه نقايص، و او را منزه و مقدس مى‌دانند از جميع معايب و آنچه سزاوار الوهيت نيست، ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: آنچه در آسمانها و آنچه در زمين‌ها است، زيرا صاحبان عقول، ذات الهى را به صفت تنزيه، ستايش مى‌کنند؛ و غير ايشان از ساير حيوانات و جمادات، دلالتى تمام دارند بر تقدس او سبحانه. وَ هُوَ الْعَزِيزُ: و او است ارجمند در ملک خود که مقهور و مغلوب نگردد، الْحَکِيمُ: صواب کار در کردار و گفتار، و هر چه خواهد بر وجه حکمت و مصلحت به جا آورد. اين هر دو صفت راجع هستند به کمال قدرت و علم ذات او سبحانه و تعالى.
تتمه: سعيد بن جبير از ابن عباس نقل نموده که حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: اسم اعظم در شش آيه است که در آخر سوره حشر باشد. «1» معقل بن يسار از آن حضرت روايت نموده: هر که در صباح سه بار بگويد:
اعوذ باللّه من الشيطان الرّجيم، و سه آيه از آخر سوره حشر بخواند، حق تعالى هفتاد هزار ملک بر او موکل فرمايد تا او را نگاه مى‌دارند از جميع آفات، و صلوات بر او مى‌فرستند تا شب، و اگر در آن روز بميرد شهيد بميرد، و اگر
«1» منهج الصادقين، جلد 9، صفحات 244 و 245.
جلد 13 - صفحه 119
همين طريق در شب بخواند همين منزلت را يابد. «1» و ابو امامه از آن حضرت روايت نموده: هر که خواتيم سوره حشر را در شب يا در روز بخواند و در آن روز بميرد، حق سبحانه بهشت را بر او واجب گرداند. «2» خاتمه: فضل و رحمت سبحانى نامتناهى است، لکن غافل نبايد بود از آنکه محل قابليت را شخص دارا باشد، زيرا فرمود: ارحم الرّاحمين فى موضع العفو و الرّحمة. و بزرگان فرموده‌اند: العطيّات بحسب القابليّات.
«1» نور الثقلين، جلد 5، صفحه 293، حديث 76.
«2» همان مدرک، حديث 78.
جلد 13 - صفحه 120
ج13، ص121
سوره شصتم (الممتحنه)
سورة الممتحنه: اين سوره مبارکه را سوره امتحان و سوره مودت نيز گويند و در مدينه منوره نازل شده است.
عدد آيات: سيزده آيه به اجماع علما.
عدد کلمات: سيصد و سى و هشت.
عدد حروف: يکهزار و ده حرف.
ثواب تلاوت: ثواب الاعمال- ابن بابويه رحمه اللّه از حضرت سجاد عليه السّلام روايت نموده: هر که سوره ممتحنه را در فرايض و نوافل بخواند، دل او را خدا به ايمان امتحان فرمايد، و چشم او را روشن و منور گرداند، و هرگز فقر و ديوانگى به او و اولاد او راه نيابد. «1» (با تذکّرات سابقه) چون حق تعالى در سوره حشر بيان احوال کفار و منافقان را نمود، افتتاح اين سوره به ذکر تحريم موالات و وجوب معادات کفار بيان فرمايد.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
«1» به نقل از منهج الصادقين، جلد 9، صفحه 245.
جلد 13 - صفحه 122