سوره حشر(الحشر)، آیه ۲۳ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۴۸
هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ
و خدایی است که معبودی جز او نیست، حاکم و مالک اصلی اوست، از هر عیب منزّه است، به کسی یتم نمیکند، امنیّت بخش است، مراقب همه چیز است، قدرتمندی شکستناپذیر که با اراده نافذ خود هر امری را اصلاح میکند، و شایسته عظمت است؛ خداوند منزّه است از آنچه شریک برای او قرارمیدهند!
معنی کلمات و عبارات
«الْمَلِکُ»: فرمانفرما. فرمانروا (نگا: طه / مؤمنون / . «الْقُدُّوسُ»: پاک و منزه. «السَّلامُ»: بیعیب و نقص. «الْمُؤْمِنُ»: امنیّت بخشنده. امان دهنده. «الْمُهَیْمِنُ»: محافظ و مراقب. «الْجَبَّارُ»: شکوهمند. دارای جبروت. «الْمُتَکَبِّرُ»: والامقام. فرازمند.
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - یگانه معبود هستى، فرمانرواى مطلق نظام وجود است. «هو اللّه الذى ... الملک القدّوس »
۲ - یگانه مدبّر و فرمانرواى جهان هستى، شایسته مقام خداوندى و پرستش است. «هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو الملک »
وصف «الملک» براى جمله قبل، اشعار به علیت دارد.
۳ - تداوم نظام هستى، چونان پیدایش آن، تحت تدبیر و اراده الهى است. «هو اللّه ... الملک »
وصف «الملک» در صورتى همواره بر خدا صدق مى کند که فرمانروایى او همیشگى باشد; نه این که نظامى را به وجود آورده باشد که بى نظارت و فرمانروایى او به حیات خود ادامه دهد.
۴ - فرمانروایى خداوند بر هستى، آکنده از پاکى و تقدس و به دور از کمترین ظلم و کاستى است. «الملک القدّوس »
وصف «القدوس»، در پى «الملک»، مى تواند بیانگر این حقیقت باشد که فرمانروایى خداوند، از هر گونه آلودگى، ناپاکى، ظلم و کاستى مبرّا است.
۵ - وجود قدسى و پیراسته از هر عیب و آلودگى، شایسته مقام الوهیت و پرستش است; نه جز او. «هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو الملک القدّوس »
وصف «القدوس»، مى تواند اشعار به علیت حصر پرستش در خداى یگانه داشته باشد.
۶ - حریم پاک خداوندگار جهان، ایمن از هرگونه تأثّر و زیان پذیرى «هو اللّه ... السلم»
وصف «السلام»، مى تواند نظر به امنیت ذات قدوس و پاک الهى، از هر گونه حادثه و آفت خارجى داشته باشد.
۷ - خداوندگار جهان و فرمانرواى مطلق هستى، منزّه از هرگونه ستم و زیان رسانى به خلق «هو اللّه ... الملک ... السلم»
وصف «السلام»، بیانگر ارتباط خدا با خلق است.
۸ - تنها موجود ایمن از زیان پذیرى و زیان رسانى، شایسته مقام خداوندى است. «هو اللّه الذى ... السلم»
وصف «السلام»، اشعار به علیت براى انحصار الوهیت در «اللّه» دارد.
۹ - خداوند یگانه هستى، ایمنى بخش خلق و نظام جهان «هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو ... المؤمن»
۱۰ - تنها تضمین کننده ایمنى و امنیت خلق، شایسته الوهیت و پرستش است. «هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو ... المؤمن»
وصف «المؤمن»، اشعار به علیت براى انحصار الوهیت در خداوند دارد.
۱۱ - یگانه معبود هستى، داراى احاطه و نظارت همه جانبه بر خلق «هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو ... المهیمن»
۱۲ - یگانه موجود ناظر و نگهدارنده نظام هستى، شایسته الوهیت و پرستش است. «هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو ... المهیمن»
وصف «المهیمن» - که به معناى «حافظ» و «مراقب» است - اشعار به علیت براى انحصار الوهیت در خداوند دارد.
۱۳ - خداوند یگانه، پیروزمندى شکست ناپذیراست. «هو اللّه ... العزیز»
۱۴ - هر موجودى شکست پذیر مقهور، نالایق براى پرستش است. «لا إله إلاّ هو ... العزیز»
با توجه به این که آیه شریفه، در مقام بیان اوصاف ضرورى خداوند است; از مفهوم آیه استفاده مى شود که موجود فاقد این اوصاف، شایسته الوهیت نیست.
۱۵ - خداوند یگانه و بى همتا، داراى اراده نافذ و تخلف ناپذیر «لا إله إلاّ هو ... الجبّار»
۱۶ - موجود ضعیف و ناتوان از اعمال اراده خویش، نالایق براى الوهیت و پرستش «لا إله إلاّ هو ... الجبّار المتکبّر»
با توجه به این که آیه شریفه، در مقام بیان اوصاف ضرورى خداوند است; از مفهوم آیه استفاده مى شود که موجود فاقد این اوصاف، شایسته الوهیت نیست.
۱۷ - یکتا معبود هستى، داراى عظمت، کبریایى و شکوه «هو اللّه ... المتکبّر»
۱۸ - فرمانرواى مقتدر و شکست ناپذیر هستى، منزّه از هر گونه شریک «سبحن اللّه عمّا یشرکون»
۱۹ - خداوند هستى، منزّه از پندارهاى ناروا و نادرست مشرکان درباره او «سبحن اللّه عمّا یشرکون»
۲۰ - مشرکان، داراى پندارهاى نادرست و غلط از خداوند و صفات او «سبحن اللّه عمّا یشرکون»
۲۱ - شناخت صحیح صفات الهى، راهنماى انسان به توحید و یگانگى معبود «الملک القدّوس ... سبحن اللّه عمّا یشرکون»
در ابتداى آیه، از یگانگى معبود سخن به میان آمده و سپس صفات و ویژگى هاى آن معبود بر شمرده شده است. این مطلب مى تواند بیان کننده این معنا باشد که توجه به این صفات، خود راهنماى انسان به توحید و نفى شرک است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۲۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۸–۲۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۳
روایات و احادیث
احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)
- حدیث امام محمّد باقر (ع) در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ الْحُجَّة بَابٌ فِيهِ نُکَتٌ وَ نُتَفٌ مِنَ التَّنْزِيلِ فِي الْوَلَايَة
الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱ - حدیث امام محمّد باقر (ع) در کتاب الکافي جلد ۱ کِتَابُ الْحُجَّة بَابٌ فِيهِ نُکَتٌ وَ نُتَفٌ مِنَ التَّنْزِيلِ فِي الْوَلَايَة
الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
سلاممؤمنایمن بخشی معبودراستینتنزیه معبودراستینجبارزیان به معبودراستینعظمت معبودراستینقداست حاکمیت خداقداست معبودراستینمتکبرمهیمننظارت معبودراستینکبریایی معبودراستینحاکمیت معبودراستینعزت معبودراستینویژگیهای حاکمیت خدابینش باطل مشرکانقدوسملکزیان رسانی معبودراستینقدرت معبودراستینمنشأ نظم آفرینشمنشأ امنیتزیان به خداخداشناسی مشرکانربوبیت معبودراستینزمینه توحید عبادیآثار خدا شناسیملاک الوهیتحتمیت اراده خدامدبر آفرینشخدا و ظلماحاطه خداخدا و نقصتوحید ذاتیعزت خدانظارت خداتوحید ربوبیحاکم آفرینشعزیزتوحید عبادیتدبیر خداصفات جلالاراده خداتنزیه خداحاکمیت خداجهان بینی توحیدیافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
- جبّار
- سلام
- قدّوس
- متکبّر
- مؤمن
- مهیمن
- خداوند، اله حقیقی و یگانه+۴ آیه
- حصول امنیّت، به اراده و مشیّت خداوند+۱ آیه
- صفت تکبّر، زیبنده خداوند متعال
- خداوند، مبرّا از هرگونه عیب و نقص+۲ آیه
- اقتدار مطلق خدا، دلیل منزّه بودن خدا
- تنزیه خداوند، از اتّخاذ شریک برای خود+۳ آیه
- منزّه بودن خداوند، از هرگونه نقص+۱ آیه
- حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات+۱ آیه
- انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۵ آیه
- شناخت صفات خدا، راه پی بردن به الوهیّت یگانه او+۴ آیه
- یگانگی ذات خدا با صفات خدا+۴ آیه
- جبّار / اسماوصفات
- عزّت و حکمت، از عالی ترین صفات الهی و بیانگر تنزّه او از هر نقصی+۳ آیه
- خداوند، حاکم و فرمانروای مطلق هستی+۳ آیه
- فرمانروایی مطلق خدا بر هستی، اکنده از پاکی و تقدّس+۱ آیه
- سلام / اسماوصفات
- تنزیه خدا، از اتّخاذ شریک برای خود+۳ آیه
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۵ آیه
- عبودیّت و پرستش، تنها سزاوار معبود حقیقی
- عزّت خداوند، مقتضی، تنزیه او از هرگونه شریکی+۱ آیه
- عزّت و شکست ناپذیری خدا، همراه با قدرت و اقتدار
- عزّتمندی خداوند، توام با کبریایی و عظمت
- خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۵ آیه
- متکبّر/ اسما و صفات
- مَلِک/ اسماوصفات+۶ آیه
- مُؤمن/ اسماوصفات+۱ آیه
- مُهیْمن/ اسماوصفات