سوره حشر(الحشر)، آیه ۲۴ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۴۸
هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
او خداوندی است خالق، آفرینندهای بیسابقه، و صورتگری (بینظیر)؛ برای او نامهای نیک است؛ آنچه در آسمانها و زمین است تسبیح او میگویند؛ و او عزیز و حکیم است!
معنی کلمات و عبارات
«الْخَالِقُ»: اندازهگیرنده اشیاء در کمیت و کیفیت لازم، طرّاح هستی (نگا: مؤمنون / ). «الْبَارِئُ»: آفریدگار جهان از نیستی. «الْمُصَوِّرُ»: صورتگر. شکلدهنده جهان بدینگونه که هست.
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - یگانه معبود هستى، پدیدآورنده و آفریننده خلق بدون هیچ الگوى پیشین «هو اللّه الخلق البارئ»
در معناى خلق، «ابداء و ابداع» نهفته است و آفرینش بدون الگو و بى سابقه را مى نمایاند; چنان که «بارئ» - بنابر نظریه اى - مى تواند پیامدار همین معنا و تأکیدى بر آن باشد.
۲ - آفرینش هاى بشرى، همواره متکى به امکانات و الگوهاى موجود است.* «هو اللّه الخلق البارئ»
وصف «الخالق البارئ» مى تواند تعریضى به صنایع و افعال بشرى باشد که تمایز آن با خلق الهى در این است که آفرینش هاى بشرى، متکى به امکانات و الگوى پیشین است.
۳ - آفرینش الهى، متکى به تقدیر و سنجشى حکیمانه و مبرّا از هرگونه ضعف و کاستى «هو اللّه الخلق البارئ»
برخى از مفسران، برآنند که در معناى «خالق» آفرینش همراه با تقدیر و حکمت نهفته است و «بارئ» مى تواند دربردارنده معناى «پیراستن» باشد.
۴ - خداى یگانه، صورت بخش و شکل دهنده به مظاهر وجود و نظام هستى «هو اللّه ... المصوّر»
۵ - تغییر صورت ها و شکل ها در جهان طبیعت، در قلمرو تقدیر و تدبیر الهى است. «هو اللّه الخلق ... المصوّر»
۶ - تنها خداوندِ وجودبخش و صورت آفرین، شایسته پرستش «لا إله إلاّ هو ... هو اللّه الخلق البارئ المصوّر»
اوصاف بیان شده در آیه شریفه، مشعر به علیت براى حصر الوهیت در وجود خداوند است.
۷ - خداوند، داراى تمامى ارزش ها و صفات کمال (اسماء حسنى) «له الأسماء الحسنى»
«الأسماء» جمع محلى به الف و لام و افاده کننده عموم است.
۸ - تمامى صفات کمال، در والاترین مرتبه آن مخصوص ذات خدا است. «له الأسماء الحسنى»
برداشت بالا، با توجه به این نکته است که تقدم «له» که افاده حصر مى کند و واژه «حسنى» - که افعل تفضیل است - بیانگر مرحله عالى و برتر صفات و کمالات مى باشد.
۹ - تمامى موجودات آسمان ها و زمین، در حال تنزیه و تسبیح خداى یگانه اند. «یسبّح له ما فى السموت و الأرض »
۱۰ - هر یک از مظاهر هستى، گواهى بر مبرّا بودن آفریدگار آن، از هر عیب و کاستى «یسبّح له ما فى السموت و الأرض »
برداشت یاد شده، بدان اعتبار است که مراد از «تسبیح»، تسبیح وجودى و به زبان حال باشد.
۱۱ - همه موجودات جهان، داراى نوعى ادراک نسبت به مقام آفریدگار خویش «یسبّح له ما فى السموت و الأرض »
چنانچه مراد از تسبیح، بیانى و گفتارى باشد - و نه صرفاً به زبان حال - برداشت بالا استفاده مى شود.
۱۲ - تسبیح مظاهر هستى به درگاه خداوند، تذکرى به انسان غافل از یاد آفریدگار «لو أنزلنا هذا القرءان على جبل ... له الأسماء الحسنى یسبّح له ما فى السموت و الأرض »
ارتباط این آیه با آیات پیشین و هماهنگى سیاق آنها گویاى این نکته است که اگر انسان در غفلت از یاد حق به سر مى برد، همه هستى - حتى جمادات - در حال تسبیح حق اند.
۱۳ - خداوند، «عزیز» (پیروزمند شکست ناپذیر) و «حکیم» (کاردان) است. «و هو العزیز الحکیم »
۱۴ - اقتدار و پیروزمندى خداوند، آمیخته با حکمت و مصلحت دانى او «العزیز الحکیم »
۱۵ - ارزش ها و کمالات موجودات جهان، نمایانگر اقتدار و حکمت الهى «یسبّح له ... العزیز الحکیم »
در صورتى که تسبیح وجودى و به زبان حال باشد، نمایانگر کمال وجودى موجودات است که خود حکایت از عزت و حکمت آفریدگار آن دارد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۲۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۸–۲۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تسبیح موجوداتادراک موجوداتبارئتسبیح موجودات آسمان هاتسبیح موجودات زمینصورتگری معبودراستینمحدوده تدبیر خدامنشأ صورتگری موجوداتویژگیهای مصنوعات انساناسمای حسنای خداخالقتذکر به غافلانابداع آفرینشکمال موجوداتصورتگری خداخداشناسی موجوداتویژگیهای خالقیت خداابداع خداخدا و عیبویژگیهای قدرت خدادلایل تنزیه خداملاک الوهیتصفات جمالنشانه های حکمت خداتسبیح خداحکمت خداعزیزحکیمآیات آفاقیصفات جلالتنزیه خدانشانه های قدرت خداجهان بینی توحیدیاختصاصات خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۱ آیه
- وجود موجودات تسبیحگوی خدا در اسمان+۷ آیه
- موجودات اسمانها، تسبیحگوی خدا+۷ آیه
- مصوّر
- اختصاص بهترین نامها و صفات به خداوند+۴ آیه
- باری/اسماوصفات+۱ آیه
- تمام موجودات هستی، تسبیحگوی خداوند+۷ آیه
- مستمرّ بودن تسبیح موجودات، در پیشگاه خداوند+۴ آیه
- اقتدار حکیمانه خدا، از دلایل منزّه بودن او از هرگونه نقص+۴ آیه
- تنزیه خداوند، از سوی اهل اسمانها+۷ آیه
- اهل زمین، تنزیهکننده خداوند+۷ آیه
- موجودات، تنزیهکننده خداوند+۷ آیه
- شناخت صفات خدا، راه پی بردن به الوهیّت یگانه او+۵ آیه
- جهان، تسبیحگوی خداوند+۶ آیه
- حکمت خداوند، امیخته با عزّت او+۹ آیه
- حکمت الهی، مستلزم تسبیح موجودات+۴ آیه
- عزّت و حکمت، از عالی ترین صفات الهی و بیانگر تنزّه او از هر نقصی+۳ آیه
- خداوند، اغازگر خلقت
- خداوند، خالق هر چیزی
- موجودات زمین، تسبیح گوی خداوند+۷ آیه
- برخورداری موجودات جهان، از شعور و ادراک+۹ آیه
- توانمندی بر خالقیّت و نیز مخلوق نبودن، از نشانه های معبود حقیقی+۳ آیه
- تمامی عزّتها، تنها از انِ خداوند+۶ آیه
- عزّت و حکمت خداوند، مقتضی منزّه بودن او از هر عیب و نقص+۴ آیه
- امیختگی عزّت و شکست ناپذیری خداوند، با حکمت او+۹ آیه
- ارزشمند بودن قدرت امیخته به حکمت+۹ آیه
- خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۹ آیه
- مُصّور/ اسماوصفات+۳ آیه