سوره حدید(الحديد)، آیه ۱۲ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۳۹
يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَىٰ نُورُهُم بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِم بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
(این پاداش بزرگ) در روزی است که مردان و زنان باایمان را مینگری که نورشان پیشرو و در سمت راستشان بسرعت حرکت میکند (و به آنها میگویند:) بشارت باد بر شما امروز به باغهایی از بهشت که نهرها زیر (درختان) آن جاری است؛ جاودانه در آن خواهید ماند! و این همان رستگاری بزرگ است!
معنی کلمات و عبارات
«یَسْعی»: در حرکت است. «نُورُهُمْ»: نور ایمان و اعمال نیک آنان. «بَیْنَ أَیْدِیهِمْ»: جلو آنان. پیشاپیش ایشان. روبرویشان. «أَیْمَانِهِمْ»: أَیْمان، جمع یَمین، طرف راست. دست راست ایشان. هدف از روبرو و طرف راست همه جهات است، ولی ذکر این دو جهت به خاطر احترام و شرفی است که دارند (نگا: روحالمعانی). «بُشْری»: (نگا: بقره / ، آلعمران / انفال / ).
نزول
سال ۱۷ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - قیامت، روز پاداش دهى خداوند به وام دهندگان خود (کسانى که با انفاق در راه خدا به او قرض الحسنه دادند). «من ذا الذى یقرض اللّه ... و له أجر کریم . یوم ترى المؤمنین»
«یوم» در «یوم ترى»، مربوط به «له أجر کریم» در آیه پیش است; یعنى، خداوند، پاداش نفیس خود را به وام دهندگان خویش در روزى مى دهد که... . گفتنى است که مراد از «یوم ترى» روز قیامت است.
۲ - حضور مردان و زنان مؤمن، با چهره هایى تابان در عرصه قیامت «یوم ترى المؤمنین و المؤمنت یسعى نورهم»
۳ - فروغ چهره مؤمنان، روشنگر راه آنان در قیامت به سوى بهشت «یوم ترى المؤمنین و المؤمنت یسعى نورهم»
«سعى» به معناى دویدن است. دویدن نور مؤمنان در پیش روى آنان، بیانگر آن است که آنان دوان دوان به سویى در حرکت اند. برخى از مفسران برآنند که در این حال، آنان به سوى بهشت مى روند.
۴ - درخشش نور مؤمنان، موجب روشن شدن راه ایشان از پیش رو، سمت راست و سمت چپ آنان در قیامت «یوم ترى المؤمنین و المؤمنت یسعى نورهم بین أیدیهم و بأیمنهم»
در آیه شریفه از فن «اکتفا» استفاده شده است; یعنى، با ذکر «بأیمانهم» از بیان «و بشمائلهم» اکتفا شده است. بنابراین تقدیر آیه چنین مى شود: «یسعى نورهم بین أیدیهم و بأیمانهم و بشمائلهم».
۵ - شوق دیدار بهشت، باعث حرکت شتابان مؤمنان در قیامت و دویدن آنان در مسیر منتهى به آن «یوم ترى المؤمنین و المؤمنت یسعى نورهم بین أیدیهم»
حرکت سریع و دوان دوان مؤمنان به سوى بهشت، حکایت از اشتیاق شدید آنان به دیدار آن و رساندن هر چه زودتر خود به آن جایگاه همیشگى دارد.
۶ - منظره حرکت شتابان زنان و مردان مؤمن در قیامت، به سوى بهشت با چهره هایى چونان چراغ فروزان، بس زیبا و چشم نواز براى بینندگان «یوم ترى المؤمنین و المؤمنت یسعى نورهم بین أیدیهم و بأیمنهم»
در صورتى که مراد «ترى» هر فرد بیننده باشد، به نظر مى رسد آیه شریفه در مقام تصویر صحنه اى است که نظر هر بیننده اى را در آن روز به خود جلب مى کند.
۷ - خداوند، تحقق بخش وعده هاى خود به مردان و زنان مؤمن در قیامت، در مشهد و منظر پیامبراکرم(ص) «فیضعفه له و له أجر کریم . یوم ترى المؤمنین و المؤمنت»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که واژه «ترى»، خطاب به خصوص پیامبراکرم(ص) باشد.
۸ - تساوى زنان و مردان، از نظر استعداد و زمینه هاى لازم براى رسیدن به مراتب کمال و دست یافتن به ثواب ها و بهره هاى اخروى «یوم ترى المؤمنین و المؤمنت ... بشریکم الیوم جنّ-ت»
برداشت یاد شده، از تصریح به نام هاى زنان و مردان در عرض هم، استفاده مى شود.
۹ - قیامت، روز دریافت بشارت بهشت براى مردان و زنان مؤمن «یوم ترى المؤمنین و المؤمنت ... بشریکم الیوم جنّ-ت»
۱۰ - باغ هاى بهشت، پوشیده از درختان است. «بشریکم الیوم جنّ-ت»
«جنّة» (مفرد «جنّات»)، به باغ پوشیده از درختان گفته مى شود.
۱۱ - وجود نهرهاى همیشه روان در باغ هاى بهشت «جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر»
به کارگیرى فعل مضارع «تجرى»، بیانگر همیشگى بودن جریان نهرها در بهشت است.
۱۲ - بهشت، جایگاه ابدى مؤمنان «جنّ-ت ... خلدین فیها»
۱۳ - دستابى به بهشت، کامیابیى بس بزرگ براى مؤمنان «ذلک هو الفوز العظیم»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷–۲۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استعدادهای زناستعدادهای مرداشتیاق به بهشتاشتیاق مؤمنانبشارت بهشت در قیامتروشنایی سمت راست مؤمنانروشنایی سمت چپ مؤمنانزمینه کمال زنزمینه کمال مردزنان مؤمن در قیامتزیبایی عجله اخروی مؤمنانزیبایی نورانیت اخروی مؤمنانعجله اخروی مؤمنانعجله در ورود به بهشتعظمت رستگاری مؤمناننظارت اخروی محمدنورانیت اخروی زنان مؤمنوعده به زنان مؤمنپاداش اخروی انفاقگرانورود مؤمنان به بهشتآثار نورانیت اخروی مؤمنانپاداش اخروی قرض به خدانورانیت اخروی مؤمنانمراتب رستگاریویژگیهای باغهای بهشتدرختان بهشتجاودانگی در بهشتوعده به مؤمناننهرهای بهشتتساوی زن و مردمؤمنان در قیامتمؤمنان در بهشتباغهای بهشتحتمیت وعده های خدانعمتهای بهشتویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۷)
- ایمان، سبب نورانیّت مؤمنان در قیامت+۳ آیه
- بهشت، دارای باغهای گوناگون+۸ آیه
- بشارت فرشتگان در قیامت به مردان و زنان مؤمن، برای بهرهمندیشان از بهشت و نعمتهای ان، کامیابی بزرگ برای انان
- بهشت، دارای ابهایی روان در جویبارها+۸ آیه
- بهشت، دارای باغهای گوناگون+۸ آیه
- زندگی جاودان در بهشت، بشارتی از جانب خداوند به بهشتیان+۷ آیه
- جاودانگی بهشتیان، رستگاری و فوزی برای انان+۶ آیه
- مؤمنان، بهرهمند از بهشت با نهرهای جاری+۱ آیه
- رستگاری مؤمنان، با ورود به بهشت الهی+۱ آیه
- درخشش نور بهشتیان، از اطراف انان+۱ آیه
- نور بهشتیان، باعث طمع منافقان برای استفاده از ان+۱ آیه
- نورانیّت بهشتیان، بازتاب اعمال دنیایی انان+۱ آیه
- بهشت، دارای نهرهای متعدّد+۸ آیه
- نهرهای جاری بهشت، از زیر درختان ان+۸ آیه
- بشارت بهشت از جانب خداوند، به زنان و مردان مؤمن در قیامت
- رستگاری بزرگ، پاداش مؤمنان در اخرت+۶ آیه
- بهرهمندی مردان و زنان مؤمن، از بشارت به بهشت جاودان الهی در قیامت
- ایمان، موجب برخورداری از پاداشهای اخرتی+۵ آیه
- حرکت نور بین دستان، کنایه از پیش رو و جلو+۱ آیه
- ایمان اورندگان، سزاوار رستگاری+۵ آیه
- ایمان به خداوند، زمینه ساز رستگاری+۴ آیه
- دریافت بشارتهای الهی، نشانه رستگاری+۳ آیه
- بهره مندی از بهشت و جاودانگی در ان، از نشانه های رستگاری+۸ آیه
- زن مؤمن، دارای احترامی همسان با مرد مؤمن، در دنیا و اخرت+۵ آیه
- تساوی مردان و زنان مؤمن، در برخورداری از ثواب الهی+۴ آیه
- زن مؤمن، دارای شخصیّت و احترامی همسان با مرد مؤمن+۴ آیه
- قیامت، روز پاداش قرض الحسنه+۱ آیه
- دستیابی به فوز عظیم و کامیابی در بهشت جاودان، از پاداشهای قرض الحسنه+۱ آیه
- بشارت فرشتگان در قیامت به مردان و زنان مؤمن، مبنی بر بهره مند شدن از بهشت و نعمتهای ان
- بهرهمندی مؤمنان در قیامت از نورانیّت ویژه+۲ آیه
- تابش نور از سمت جلو و راست، برای اهل ایمان در قیامت+۲ آیه
- بشارت فرشتگان در قیامت به مؤمنان، مبنی بر بهرهمند شدن از نعمتهای بهشتی
- تابش نور مؤمنان در قیامت، از ناحیه مقابل و طرف راست انان+۱ آیه
- گلایه منافقان از مؤمنان در قیامت، به دلیل یاری نکردن انان+۱ آیه
- جدایی صفوف منافقان از مؤمنان در قیامت، با ایجاد دیوار حایل بین انان+۲ آیه
- گلایه منافقان از مؤمنان در قیامت، به دلیل یاری نکردن انان+۲ آیه
- درخواست منافقان از بهشتیان، برای بهرهمند ساختن انان از نور خویش+۱ آیه
- نور مؤمنان، باعث طمع منافقان، برای استفاده از ان+۱ آیه
- انفاق مؤمنان در راه خدا، موجب کسب نور برای اخرت+۲ آیه
- ایمان، از راههای کسب نور+۴ آیه
- قرض الحسنه مؤمنان در راه خدا، زمینه کسب نور برای انان در قیامت+۳ آیه
- قیامت، روز ظهور نور ایمان+۱ آیه
- مؤمنان برخوردار از نور ایمان در قیامت+۳ آیه
- احاطه نور مؤمنان از اطراف انان، در قیامت+۱ آیه
- درخشش نور مؤمنان، موجب روشن شدن راه ایشان، از پیش رو و سمت راست انان، در قیامت+۱ آیه
- حرکت در عرصه تاریک قیامت، نیازمند به داشتن نور و روشنایی+۱ آیه
- حقّانیّت وعدههای خدا و تخلّفناپذیری ان+۲ آیه