تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها قَدْ بَيَّنَّا لَکُمُ الْآياتِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ «17»
بعد از آن شواهد مبدء و معاد را فرمايد:
اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ: بدانيد اى صاحبان قلب قسى و منکران قيامت، بدرستى که خداى تعالى، يُحْيِ الْأَرْضَ: زنده مى‌فرمايد زمين را، بَعْدَ مَوْتِها: بعد از مردگى و افسردگى آن.
بيان: اين تمثيل است براى احياى قلوب قاسيه به ذکر و تلاوت قرآن، يا براى احياى اموات به جهت ترغيب در خشوع و زجر از قساوت قلوب. خلاصه معنى آنکه: چنانکه خداى تعالى زنده مى‌فرمايد زمين مرده را به باران، همچنين
«1» روضه کافى، جلد 1، صفحه 60 (مترجم)
جلد 13 - صفحه 32
زنده فرمايد قلبهاى قاسيه را به ذکر و تلاوت قرآن اگر متذکر شوند؛ يا اموات را زنده فرمايد به قدرت کامله براى پاداش ثواب و عقاب روز معاد.
قَدْ بَيَّنَّا لَکُمُ الْآياتِ: بتحقيق بيان و روشن ساختيم براى شما دلايل باهرات وضحات را بر قدرت تامه تا استدلال نمائيد بر قدرت ما بر احياى قلوب قاسيه، يا بر ايقاع بعث و نشور، لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ: براى اينکه تعقل نمائيد و خردمند شويد و عقل شما کامل گردد در فرمانبردارى در عبادت و طاعت، و از آنچه اهل کتاب مرتکب شدند از تحريف کتاب و خروج از دائره فرمان بپرهيزيد، و به جميع اوامر و نواهى ما تصديق، و عامل به آن شويد.
تتمه: در کتاب کافى- از حضرت باقر عليه السّلام در تأويل اين آيه فرمايد:
اعلموا انّ اللّه يحيى الارض بعد موتها، قال: يحيى اللّه عزّ و جلّ بالقائم بعد موتها، يعنى بموتها کفر اهلها، و الکافر ميّت. «1» فرمود: زنده فرمايد خداوند عز و جل زمين را به حضرت قائم «عجل اللّه فرجه» بعد از موت زمين، يعنى کافر شدن اهل آن و کافر مرده است (زيرا فاقد است حيات ايمانى را).