اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ يَبخَلُون‌َ وَ يَأمُرُون‌َ النّاس‌َ بِالبُخل‌ِ وَ مَن يَتَوَل‌َّ فَإِن‌َّ اللّه‌َ هُوَ الغَنِي‌ُّ الحَمِيدُ «24»
کساني که بخل ميکنند و مردم را هم امر به بخل ميکنند و کسي که اعراض ميکند پس بدرستي که خداوند متعال بي‌نياز است و سزاوار حمد است.
الَّذِين‌َ يَبخَلُون‌َ بخل از صفات بسيار خبيثه است در حديث است
(البخل شجرة في النّار اغصانها متدليّة فمن تمسّک بغصن منها تجرّه الي النار و السخاء شجرة في الجنّة اغصانها متدلية فمن تمسّک بغصن منها تجره الي الجنّة)
و نيز دارد در حديث
(البخيل بعيد عن اللّه و بعيد عن النّاس و بعيد عن الجنّة و السخي قريب الي اللّه و قريب الي النّاس و قريب الي الجنّة)
و نيز ميفرمايد:
(الجنة دار الاسخياء)
و غير ذلک از اخبار و بدتر از بخل اينکه.
وَ يَأمُرُون‌َ النّاس‌َ بِالبُخل‌ِ ديگران را هم امر به بخل ميکنند چنانچه ميفرمايد: هُم‌ُ الَّذِين‌َ يَقُولُون‌َ لا تُنفِقُوا عَلي مَن عِندَ رَسُول‌ِ اللّه‌ِ حَتّي يَنفَضُّوا وَ لِلّه‌ِ خَزائِن‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ لکِن‌َّ المُنافِقِين‌َ لا يَفقَهُون‌َ منافقين آيه 7 و بدتر از اينکه شح است که نمي‌تواند ببيند که کسي به کسي بذل ميکند و از براي بخل درجاتيست.
درجه اوّل: بخل در واجبات مثل زکاة، خمس حقوق واجب النّفقة، بخل از
جلد 16 - صفحه 439
صرف مال در حج‌ّ واجب در جهاد و حفظ حوزه اسلام و انفاق به مضطرّين و دفع شرّ ظالمين از مظلومين و امثال اينها.
درجه دوم: بخل در انفاقات از دستگيري فقراء و صدقات مندوبه و اعانه به بيچارگان و صله ارحام و بناء مساجد و مدارس و بخل از صرف در تشرّف به مشاهد مشرّفه و اقامه عزاء ابي عبد اللّه (ع) و اعانت به اهل علم و نشر کتب دينيّه و امثال اينها.
درجه سوّم: امساک از توسعه بر عيال و حفظ آبروي خود و بستگان و اشباه اينها از امور ممدوحه، چنانچه سخاوت هم درجات دارد حتي بذل جان در راه دين.
وَ مَن يَتَوَل‌َّ فَإِن‌َّ اللّه‌َ هُوَ الغَنِي‌ُّ الحَمِيدُ هر چه اعراض کند و بخل ورزد از کيسه خودش رفته و از مثوبات بذل محروم شده و به عقوبات امساک و بخل گرفتار شده خردلي بدستگاه الهي ضرري وارد نميشود خداوند غني است و از براي غني دو معني دارد يکي بمعني بي‌نيازي و عدم احتياج که يکي از صفات سلبيّه شمردند.
نه مرکّب بود و جسم نه جوهر نه عرض || بي‌شريک است و معاني تو غني دان خالق
ديگر بمعني دارايي که جامع جميع صفات کمال و جلال و جمال قادر متعال که غني مالدار است و مسکين گدا وَ لِلّه‌ِ خَزائِن‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ منافقون آيه 7 و حميد است داراي جميع محامد است و معناي حمد را در مجلّد اوّل در سوره حمد مفصّلا بيان کرده‌ايم و وجه اختصاص به خداوند و بيان اطلاق محمّد و احمد و محمود بر وجود مقدّس حضرت رسالت و بيان مقام محمود تمام اشاره شده.