تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ قَفَّيْنا عَلى آثارِهِمْ بِرُسُلِنا وَ قَفَّيْنا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَ آتَيْناهُ الْإِنْجِيلَ وَ جَعَلْنا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَ رَحْمَةً وَ رَهْبانِيَّةً ابْتَدَعُوها ما کَتَبْناها عَلَيْهِمْ إِلاَّ ابْتِغاءَ رِضْوانِ اللَّهِ فَما رَعَوْها حَقَّ رِعايَتِها فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا مِنْهُمْ أَجْرَهُمْ وَ کَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ «27»
جلد 13 - صفحه 48
ثُمَّ قَفَّيْنا عَلى آثارِهِمْ: پس از پى درآورديم بر اعقاب حضرت نوح و ابراهيم عليهما السّلام و امم ايشان. يا بر آثار حضرت نوح و ابراهيم عليهما السّلام و پيغمبرانى که معاصر ايشان بودند، بِرُسُلِنا: پيغمبران خود را، يعنى بعد از حضرت نوح، هود و صالح عليهم السّلام را؛ و از عقب حضرت ابراهيم، اسمعيل و اسحق و يعقوب و يوسف عليهم السّلام را. وَ قَفَّيْنا: و از عقب درآورديم همه اين پيغمبران را، يعنى تمام کرديم انبياى بنى اسرائيل را، بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ: به حضرت عيسى عليه السّلام که پسر مريم است، وَ آتَيْناهُ الْإِنْجِيلَ: و عطا فرموديم او را کتاب انجيل، وَ جَعَلْنا: و قرار داديم، فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ: در قلبهاى آنان که پيروى کردند حضرت عيسى عليه السّلام را يعنى حواريين، رَأْفَةً وَ رَحْمَةً: مهربانى و بخشايشى بر يکديگر، يعنى مشفق و مهربان گردانيديم به وعده ثواب، يا خلق آن فرموديم در قلوب آنان، وَ رَهْبانِيَّةً ابْتَدَعُوها: و طريقه رهبانيت را به نو درآوردند و پيدا کردند از پيش خود.
بيان: رهبانيت، در اصل لغت منسوب به رهبان، مشتق از «رهب به معنى خشى»؛ و رهبان کسى است که در ترسکارى و پرهيزکارى به نهايت رسيده باشد. پس رهبانيت مبالغه است در خشيت و عبادت و رياضت و انقطاع از مردمان.
ما کَتَبْناها عَلَيْهِمْ: واجب نکرده بوديم رهبانيت را بر ايشان، بلکه آن را لازم نفس خود ساخته بودند.
و سبب آن چنان بود که بعضى از امت حضرت عيسى عليه السّلام بعد از رفع آن حضرت به آسمان، دست از احکام انجيل برداشته کافر شدند. و بعضى که بر دين آن حضرت باقى ماندند از ميان آنها فرار نموده به کوهها متحصن
جلد 13 - صفحه 49
شدند. صاحب کشاف گفته: جبابره بعد از رفع حضرت بر مؤمنان مستولى شدند و سه بار با ايشان در مقام محاربه و مقاتله برآمدند و بسيارى از ايشان را کشتند، اندکى له* باقى ماندند در کوهها مترهب و به اخلاص تمام به عبادت الهى اشتغال نمودند. مشقتهاى کلى و رياضتهاى عظيم از ترک مطعم و مشرب و ملبس و نکاح لازم خود ساختند، و حال آنکه اين رهبانيت بر ايشان واجب نشده بود.
إِلَّا ابْتِغاءَ رِضْوانِ اللَّهِ: لکن ايشان اختراع و ابداع نمودند از پيش خود به جهت طلب خشنودى خدا. طبرسى رحمه اللّه فرمايد: رهبانيت را بر ايشان واجب نکرده بوديم، و لکن واجب نموديم بر ايشان طلب رضاى الهى.
ابن مسعود روايت کند که روزى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: مى‌دانى ابتداع رهبانيت ترسايان چگونه بود؟ گفتم: اللّه و رسوله اعلم.
فرمود: بعد از حضرت عيسى، جباران و گردنکشان، معاصى و فسق را آشکارا کردند. مؤمنان، ايشان را زجر کردند منزجر نشدند. با ايشان سه مرتبه جهاد کردند تا بسيارى مؤمنان کشته شدند و معدودى ماندند؛ گفتند: اگر ديگر بار قتال کنيم از ما کسى نماند، تدبير آنست که اين زمين را به ايشان واگذاريم و هر يکى در کوهى و غارى برويم و به عبادت مشغول شويم تا آنکه حضرت محمد پيغمبر آخر الزمان صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که حضرت عيسى عليه السّلام به ما وعده داده است مبعوث شود. پس بر طريق رهبانيت بودند تا وقت ظهور من رسيد. بعضى به من ايمان آوردند و بعضى کافر شدند؛ «1» چنانچه فرمايد:
فَما رَعَوْها: پس نگه نداشتند و رعايت ننمودند همه ايشان رهبانيت را، حَقَّ رِعايَتِها: همچنان که سزاوار رعايت و نگهداشتن آن بود، بلکه اکثر به تثليث* يعنى پيرو حضرت عيسى عليه السّلام.
«1» منهج الصادقين، جلد 9، صفحه 195.
جلد 13 - صفحه 50
قائل شدند؛ حضرت پيغمبر موعود و قرآن را منکر شدند، و کمى از ايشان از منهج متابعت حضرت مسيح منحرف نشده به شرف ايمان به حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سر افراز گشتند. خداى تعالى در حق ايشان فرمايد:
فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا مِنْهُمْ: پس عطا فرموديم آنان را که ايمان آوردند از ايشان به حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، أَجْرَهُمْ: اجر ايشان را که مثوبت بسيار و کرامت بيشمار است؛ وَ کَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ: بيشتر از نصارى خارج شدگانند از دائره ايمان.
ابن مسعود روايت نموده که روزى خدمت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بودم، فرمود: ابن مسعود، جماعتى که پيش از شما بودند هفتاد و دو فرقه شدند، دو فرقه آنها ناجى شدند: يکى از آن دو فرقه با جبابره مقاتله کردند بر دين عيسى عليه السّلام، و فرقه ديگر آنها بودند که طاقت نداشتند و در بلاد منتشر و رهبانيت اختيار کردند، و ايشانند که حق تعالى در باره آنها فرمود:
«رَهْبانِيَّةً ابْتَدَعُوها ما کَتَبْناها عَلَيْهِمْ». بعد از آن فرمود: من آمن بى و صدّقنى و اتّبعنى فقد رعاها حقّ رعايتها و من لم يؤمن فاولئک هم الهالکون. يعنى: هر که به من ايمان آورد و تصديق من نمود و تابع من شد، حق رعايت رهبانيت کرده؛ و هر که ايمان نياورد، از جمله هالکان و خاسران است، پس فرمود: لا رهبانيّة فى الاسلام: رهبانيت در اسلام نيست، بلکه رهبانيت امّت من هجرت و جهاد است، و روزه و حج و عمره و تکبير گفتن در بلنديها در احرام. «1»